दानवश्रेष्ठः शूलबाहुं गोविन्दं च दृष्ट्वा तत्र स्थितः। वासुदेवः अपि स्वशूलं प्रादर्शयत्, यथा त्वं पृच्छसि तथा तन्मे शृणु। स तु यत् विष्णुना पूर्वं भाव्यमानवे उक्तं तदाख्यात्। स समीपस्थं विरिञ्चिं पूजयामास, तेन तुष्टेन वरः दत्तः। किन्तु ब्रह्मर्षिणां शापैः तस्य कामितं वस्तु नष्टं, जलाग्न्योः च स्वस्वभावात् वञ्चितः। स दुःखितः पृथिव्यां विचरन्, क्रूरः सन् सर्वाणि कर्माणि विनाशयामास। सर्वैः सह भगवाँस्सहितः हिमालयं ययौ, यत्र त्रिनेत्रः शिवः निवसति। तत्र तौ देवेश्वरौ, महाबलौ, क्रूरकर्मणौ, स्वस्वायुधानि परस्परं व्यत्यस्यताम्। तान् रिपुभिः अजय्यौ, भीषणरूपौ ज्ञात्वा, स नदीं विवेश, भीतः इव महाप्लवेन। तयोः तटयोः वानरपतयः शस्त्रपाणयः सन्तः, सहसा अदृश्यरूपाणि धारयामासुः। स सर्वतोदिशं वीक्ष्य, भीतेन चित्तेन, हिमालयस्य दुर्गं आरुरोह। तत्र विष्णुः शूलपाणिः, गिरिशः च चक्रपाणिः, द्वौ अपि सज्जायुधौ शीघ्रं अभ्यधावताम्। तदा स पर्वतात् अपतत्, सुवर्णवर्णः, आकाशात् शुद्धतारक इव। तत्र हरपादपातेन शीतलपर्वते, पापनाशिनी वितस्ता नदी उत्पन्ना। स भक्त्या उपवास्य हिमवन्तं गत्वा, गुप्तविष्णुसंयुक्तं गिरिशं द्रष्टुम् अयात्। स तु प्रशंसितस्य हिमवतः पादयोः, उन्नतं भृगुं प्राप्तवान्। तत्र महात्मा, शस्त्रशक्तिं परीक्षितुम् इच्छन्, शंकरं त्रिधा चकर्त। कस्मादर्थं लोकपूजितं चक्रं दत्तमस्त्ररूपेण? तस्य दानस्य शिवमाहात्म्यवृद्धिकरः कथा संबद्धा अस्ति। स भाग्यवान् गार्हस्थ्यधर्मे स्थितः, क्रोधरहितः, स्मृतः। सा पतिव्रता, पतिं आत्मनः जीवितं मन्यते, धर्मचारिणी च कीर्तिता। तस्याः पुत्रः उपमन्युरिति ख्यातः, तेजस्वी जातः। सा दुःखिता अपि, यथालब्धं क्षीरदुग्धेन तं पोषयामास। सा अपि तस्य प्रियार्थं पिष्टतण्डुलरसः पिण्डं कृत्वा ददौ। स तद्गवां क्षीरपाकं भक्षयामास, यः अतीव स्वादिष्टः, प्राणवर्धनः च। द्वितीये दिने, मातरं प्रदत्तं पिण्डपेयमपि न स्वीकृतवान्। तदा माता रुदती, अश्रुपूर्णया वाचा तम् अवदत्। "यदा विरूपाक्षः अप्रसन्नः, कथं क्षीरयुतं भोजनं स्यात्? अतः त्वं देवेशं विरूपाक्षं त्रिशूलधारिणं पूजय। तं तुष्ट्वा अमृतपानमपि लभ्यते, किं पुनः क्षीरपाकभोजनम्!" सः अपृच्छत्—"कः अयं विरूपाक्षः, यं त्वं पूजनीयमिति वदसि?" सा अवदत्—"श्रृणु, अहं तव कथयामि। सः प्राचीनकाले सर्वान् लोकान् विजित्य, श्रीं वशे कृतवान्। सः वासुदेवस्य श्रीवत्सलक्ष्माणं हर्तुम् इच्छन्, महेश्वरं जिघांसुः तत्र अगच्छत्। हिमालयस्य शुष्के स्थले स्थित्वा, हरिः स्वयम् आत्मना परं ब्रह्म पूजयामास। स योगिभिः ज्ञेयं निर्गुणं तद्ब्रह्म प्रशशंस। तदा दिव्यं तेजस्वि सुदर्शनचक्रं दृश्यते स्म। शंकरः विष्णुं प्रति उवाच—'एतत् चक्रं कालचक्रसदृशम्...