शक्रः सह सर्वैः देवैः तत्र कथं प्राप्तवान् इति जिज्ञासा जाता। तत् कर्म न वयं विद्मः, निःसंशयं तु शुक्रः तत् वेद इति सर्वे मन्यन्ते। तदा ते शुक्रं पप्रच्छुः—“केन कर्मणा ब्रह्मासनं प्राप्यते?” इति। शुक्रः तदा शक्रस्य, वृत्रहन्तुः, प्राचीनानि पुण्यकर्माणि स्मारितवान्। दैत्याधिपते, अश्वमेधयागैः सः ब्रह्मासनं प्राप्तवान् इति उवाच। अनन्तरं, दानवानां श्रेष्ठान् तथा असुराचार्यं आहूय, शुक्रः सर्वान् संबोधयामास। तस्मिन्काले, पृथिवीं समागताः, भूमिपतीन् उपगन्तुं संकल्पितवन्तः। निधीन् आह्वयन्तु, यक्षांश्च अपि विज्ञापयन्तु इति आज्ञापितम्। पूर्वदिग्भागं प्राप्त्वा, अश्वमेधयागं कुर्याम इति निश्चितम्। तदा कोशाध्यक्षाः हृष्टाः “एवं भवतु” इति उक्त्वा स्वस्वकर्तव्यं प्रावर्तयन्। ततो भृगुप्रवरः शुक्रः तं अश्वमेधस्य दीक्षां दत्तवान्। शुक्रस्य अनुमत्याः, शुक्रशिष्यैः सह, दैत्यपतिः अश्वमेधयागे प्रवृत्तः। शुक्रस्यैव अनुमत्याः, असुराधिपः असुरैः सह सम्यक् विधीन् अकरोत्। अश्वं अनुगच्छन्, लोहमूर्धा महाअसुरः तेजस्वी अग्रे गतवान्। तेन तीक्ष्णगन्धेन, यो नभः स्पृशति, ब्रह्मलोकस्य वायुः कम्पितः, महर्षे। एवम्, सुरसमूहाः, शक्रेण सह, शरणं अन्विष्य, जनार्दनं जग्मुः, यः शरण्यः परमं धाम। सर्वे देवाः भयग्रस्तकण्ठैः वाणीभिः विष्णुं प्रार्थयन्ति—“अस्माकं प्रार्थना श्रूयतां, हे विष्णो, देवदुःखनाशन। त्रैलोक्यनाथः बली सर्वान् देवान् विजित्य महाबलः जातः। सः एवमधिकबलः जातः, यथा रोगः उपेक्षितः वर्धते। शुक्रस्य अनुमत्याः, सः अश्वमेधस्य दीक्षां प्राप्तवान्। सः यागं कर्तुम् इच्छति, देवांश्च अपि जेतुम् इच्छति। यद् अस्मान् संतोषयेत्, तेन अस्य यागस्य विनाशः क्रियताम्। सर्वान् देवान् परित्यज्य, एनं महाअसुरं अजय्यम् ज्ञात्वा।” एतस्मिन्नन्तरे, भगवाञ् श्रीहरिः वामनरूपं धारयामास। क्षणेन सः निमज्ज्य पुनः उत्थितः, सस्वच्छन्दं विमुक्तकेशः। तदा, विप्रश्रेष्ठाः, ते यागसम्बन्धीनि कर्माणि परित्यक्तवन्तः। ऋत्विजः, यजमानः, बलिनः कर्मविशारदाः अपि तत्र त्यक्ताः। ततः कश्चन पप्रच्छ—“कस्मात् भवन्तः अत्र पतिताः? केन च निहताः? कथयन्तु।” तदा धुन्धु नामकः, स्वसहचरैः सह, प्रत्युवाच—“शृणुत, हेतुः एषः।” सः सर्वशास्त्रार्थविज्ञः, वरुणवंशसम्भवः, बुद्धिमान्। तत्र मम ज्येष्ठभ्राता ज्येष्ठः, अहं तु कनिष्ठः, अल्पः। कौतूहलात् पितृभिः मम नाम गतिकथाभासः इति दत्तम्। सः दिव्यगुणसम्पन्नः, सुन्दरवपुः, महाअसुरः आसीत्। तस्य अन्त्यकर्म कृत्वा, आवां गृहम् आगच्छाव। सः माम् अवदत्—“त्वं भागभागी नास्ति, आर्य।” उन्मत्तस्य, अन्धस्य च, वित्ते भागो नास्ति। केवलं अल्पं तेषां दत्तं, ते हि सम्पत्तेः भागं न गृह्णन्ति। अहं वित्तभाग्यः, कथं न्यायेन मम भागो नास्ति? इति। ततः माम् उद्धृत्य, सः अत्र नदीं क्षिप्तवान्, तस्मात्।