दक्षिणपार्श्वे महाबलवान् वरुणः समुपस्थितः, सेनायाः पार्श्वे सम्बलमदत्त। तत्र शस्त्रास्त्रधारिणः विविधायुधपाणयः सैनिकगणाः शत्रुसैन्यं पर्वते समागत्य सम्यगभिमुखीकृतवन्तः। तत्र निर्हस्तिपक्षिणः प्रदेशे देवासुरयुद्धं प्रववृते। परमशिखरे, यथा कदाचित्कपिवारणयोः संघर्षः जातः, तथा तत्र संग्रामः समभवत्। तस्मिन्नन्तरे सन्ध्याभासरक्तवर्णमेकं मेघमाकाशे समुत्पन्नं दृष्ट्वा, हे तपोनिधे, विस्मयं जग्मुः। रात्रौ दिवा च सर्वत्र ‘छिन्धि! भिन्धि!’ इति शब्दः श्रूयते स्म। रजसा मिश्रितं रक्तं स्रवमाणं भ्रमरूपं जातम्। ततः सर्वे बुद्धिमन्तः स्कन्देन सह समुपद्रुत्य युद्धभूमिं प्रविश्य तस्थुः। मायया संरक्षिताः दैत्याः क्रूरयुद्धशिल्पिनः देवांश्च स्कन्देन सह प्रहारयामासुः। हे नारद, तत्र दैत्यैः देवाः स्कन्दसहिताः समरे पराजिताः। तदनन्तरं शार्ङ्गधनुषि प्रणम्य, पुनः पुनः बाणवर्षेण प्रहारमकरोत्। दैत्याः महाअसुरः कालनेमिं शरणं जग्मुः। हे ब्रह्मन्, तेषां बलं वर्धितमिव, यथा रोगोऽनुपेक्षितः वर्धते। स तु महाबलवान् एकैकमेकैकं दैत्यं विशालमुखे प्रक्षिप्य निक्षिप्तवान्। तदानीं विष्णोः सुदर्शनचक्रं वह्निसदृशदीप्तिमद्, पृथिव्याः आकाशस्य च मध्ये सर्वतो व्याप्तम्, कालाग्निवदन्ते समुत्थितम्, जगदिदं समग्रं ग्रसित्विच्छया रूपं जग्राह। दैत्याः संत्रस्ताः, स्वकीयं तेजो ह्रासितम्, अहंकारपूरिताः, हरिं—सुरगणैः पूजितं, सुशोभनमुकुटमालिनं—विविधास्त्रशस्त्रवर्षेण प्रहारयामासुः। तत्र कोपारुणनेत्रः विष्णुः केवलदृष्ट्या रथगजाश्वबलं नाशयामास; स च सुविशिखैर्नाराचैः पर्वतांश्च मेघ इव आच्छादयामास। तत्र युद्धारम्भे दानवेश्वरः शतवदनः कालनेमिं केशवस्य—सुरसेनापतेः, जगदाधिपतेः, अप्रमेयबलस्य—समीपं प्रेषयामास। स दानवः, गर्जितनिनादसदृशस्वनः, तं गर्वितं, दैत्यकुलनाशनं दृष्ट्वा, सस्मितं बहु भाषते स्म। स उवाच—"योऽयं हिरण्यवंशान्तकः, पुष्पार्चनप्रियः, मे दृष्टिपथे पतितः स दीनः कुत्र गच्छति?" देवाः भयपूरितलोचनाः, तं मम मुष्टिना भग्नाङ्गं, भस्मच्छन्नं द्रक्ष्यन्ति। स क्रुद्धः कालनेमिः गदां गरुडाय क्षिप्तवान्, यथा इन्द्रः वज्रं पर्वते क्षिपति। विष्णुः सुदर्शनचक्रेण तस्य दुष्टस्य पूर्वकृतफलस्याशां छित्त्वा नाशयामास। कालनेमिः, उभयभुजौ छित्त्वा, दग्धपर्वतसदृशरूपः, तत्र प्रकटितः। तं निपात्य, स पक्कतालफलवत् पतितः। शिरोविहीनः स देहः, पृथिव्याः स्वामी, मेरुसदृशः स्थिरः तस्थौ। यथा इन्द्रः वज्रेण दिवः पातयति भूमौ बलविहीनस्य बाहुशिरसी, तथैव सः पतितः। शस्त्रकवचाम्बरविहीनाः असुरेश्वराः, वाणं विना, पलायिता अभवन्। ततः देवाः युद्धकाङ्क्षिणः, शस्त्रपाणयः, युद्धभूमिं परित्यज्य निवृत्ताः। स तदा सर्वान् देवान् सम्बोधितवान्—"शोकविवर्जिताः युद्धं कुरुत" इति। पुनः ते दानवैः सह युद्धाय समुपस्थिताः, किन्तु विष्णुः तत्रान्तर्दधात्। तदा तेजस्वी दानवः गदां गृहित्वा देवसेनायाः उपरि प्रहारमकरोत्। देवसेनायामभिपत्य, सहस्रशः निपातितवान्। महाबलवान् दानवः, देवसेनायाः अग्रगण्यैः सैनिकैः सह युद्धं कृतवान्। तत्र परिणामः संक्षय एव जातः; अपि तु स्वसेनायाः अपि देवेषु प्रहारः अभवत्। यदा जनार्दनः देवः निर्गतः, तदा बहवः उत्साहहीनाः अभवन्। ये त्रिलोकविजयं काङ्क्षन्ति स्म, ते सर्वे पृष्ठतः पलायिताः। स्वर्गं परित्यज्य, ब्रह्मलोकं समुपगच्छन्। बली स्वपुत्रैः भ्रातृभिः बन्धुभिश्च सह स्वर्गस्य भोक्ता अभवत्। वरुणः मायाभूत्, सोमः राहुः, ह्लादः हुताशनः अभवत्।