तासां चेतांसि स्वपत्न्यनुरागे तथा तद्विषये एव नितराम् अवस्थितानि आसन्। तत्र, कामेन पीडिताः, विषयेषु मुह्यमानाः, ताः स्त्रियो यत्र स तत्र जग्मुः। ताः मदोन्मत्तं गजपतिं यथा गज्यः अनुयान्ति, एवं तं पुरुषं अनुययुः। सर्वाः कोपसमाविष्टाः सन्ददुः—"अस्य लिङ्गं भूमौ पततु" इति। ततः स त्रीशूलधारी नीललोहितवर्णः दृश्यात् तिरोभूतः। स शीघ्रं पातालं प्रविश्य, ऊर्ध्वतः ब्रह्माण्डं विव्याध। पाताललोकाः सर्वे, चराचरैः प्राणिभिः पूर्णाः अभवन्। स क्षीरोदाख्यं समुद्रं गत्वा माधवम् अपश्यत्। स उवाच—"भगवन्, किमर्थं लोकाः संकुलिताः, महाबल?" इति। तदाऽस्य लिङ्गस्य पतनेन, पृथिवी भारवती कम्पिता। "तत्र गच्छामः, देवेश," इति पुनः पुनः ऊचुः। ते तद् देशं यत्र भवस्य लिङ्गं स्थितम्, अगच्छन्। तदा प्रभुः विस्मयाविष्टः पातालं प्रविवेश। स ब्रह्मन्, अन्तं न प्राप्य, विस्मितः पुनरागच्छत्। चक्रपाणिः अपि ततः निर्गत्य, महर्षे, अन्तं न प्राप्नोत्। ते सर्वे अञ्जलिं कृत्वा देवस्य स्तवम् आरब्धवन्तः। "हे मेघवाहन, कवि, शर्व, त्रिनेत्र, शङ्कर; दक्षयज्ञविनाशक, कालस्वरूप, तुभ्यं नमः। अनन्त, भगवन्, विश्वव्यापिन्, तुभ्यं नमः" इति स्तुत्वा। तदा स्वस्वरूपे स्थितः प्रभुः, वाक्यम् इदं अब्रवीत्—"ये मां कामपीडिताः दुःखिता वा सन्ति, ते स्तुवन्ति, ते निःशोकाः शान्तिं प्राप्नुवन्ति।" "एतद् स्वीकुरुत," इत्युक्त्वा, "पुनः देवम् स्तुवाम," इति। "एवं भवतु, अन्यथा न कदापि," इति प्रत्युवाच। ततः ब्रह्मा स्वयम् सुवर्णपीतलिङ्गं जग्राह। तृतीयः कालवदनः, चतुर्थः कपालिन् इति ख्यातौ। तस्य शिष्यः गोपायनः अभवत्। तस्य शिष्यः था राजा ऋषभः, सोमकेश्वरः इति प्रसिद्धः। तस्य शिष्यः वैश्यः क्राथेश्वरः, महर्षे। सः कर्णोदर इति विख्यातः, शूद्रजन्मा, परन्तु महातपस्वी। सः चतुर्वर्णाश्रमं पूरयित्वा स्वगृहं गतः। तस्य पुरतः स्थित्वा, धनुर्धरः तं संतापयितुं उद्यतवान्। सः स्मरं दृष्टवान्, यः जटामूलात् पादान्तं यावत् अवतीर्यत्। ततः, विप्र, अधस्तात् पादयोः आरभ्य, वनाग्निवत् दग्धुम् आरब्धम्। स उत्तमं धनुः त्यक्त्वा, तद् पञ्चधा भग्नम् अभवत्। ततः तस्मात् चम्पकवृक्षः जातः, सुरभिगन्धयुक्तः, सुशोभितस्वरूपः। तस्मात् केसरवनं जातम्, बकुलाख्यं, महर्षे। तत्र शोभनं पाटलावृक्षं समुदभूत, भृङ्गराजपुष्पैः शोभितम्। जातिपुष्पं अपि समुत्पन्नम्, चन्द्ररश्मिभिः दीप्यमानम्, पञ्चगुच्छसमानम्। तस्मात् भूमिसंभारात्, विप्र, नानाविधानि मल्लिकाजातानि अभवन्। ये जातियुक्ताः, ये च भगवता स्वयम् निर्मिताः, ते अपि तत्र प्रादुर्भूताः।