शृणु, महामुने, कथामिमां दिव्यां यथावर्णितां शास्त्रेण। यदा तु तन्मदनं सर्वान्नरान् वृद्धान् बालान् युवान् स्त्रियश्चापि व्याप्नोति स्म, तदा हासवाक्येषु रताः पूर्वे तव समक्षं भक्तिमन्तोऽभवन्, योगयुक्ताश्च तव वशे गताः। मम प्रसादेन त्वं वरदः सर्वेषां पुरुषाणां मध्ये सर्वपूजिततमोऽभवः। कालनजरस्योत्तरस्यां दिशि दक्षिणे हिमवत्पर्वतस्य पुण्यभूमिः काचिदस्ति। तत्र गन्तुं प्रवृत्ते सति त्रिनेत्रः प्रभुर्विन्ध्याचलमपि जगाम। तं संहर्तुं सन्नद्धं दृष्ट्वा हरः प्रभाषितवान्। स तत्र मुनयः स्वपत्नीभिः सह उपविष्टान् दृष्ट्वा प्रविवेश। तत्र भगवाञ्छिवः तान् उवाच—"भिक्षाम् दत्त" इति। तस्मिन्नन्तरे नारदः सर्वेषु आश्रमेषु विचचार। सर्वे मन्दसत्त्वाः सर्वत्र संकुलितचित्ताः अभवन्। तेषां चेतांसि पतिसंमाननादिषु एव स्थितानि। तत्र कामपीडिताः मोहितेन्द्रियाः तं प्रति जग्मुः। यथा मत्तगजेण अनुगच्छन्ति स्त्रीगजा, एवं ताः तमन्वगच्छन्। सर्वे कोपवशात् "तस्य लिङ्गं भूमौ पततु" इति ऊचुः। तत्रैव त्रिशूलधारी नीललोहितः दृष्टेभ्यः अन्तर्धानमगात्। स शीघ्रं पातालं प्रविश्य तदूर्ध्वतः ब्रह्माण्डं विदारयामास। पाताललोकाः सर्वे चलस्थावरैः पूर्णाः अभवन्। स क्षीरसागरं प्रति माधवदर्शनाय जगाम। तत्र स उवाच—"भगवन्, किमर्थं लोकाः संकुलिताः स्युः, महाबल?" इति। तस्य लिङ्गस्य पतनेन भूमिः तस्य भारात् कम्पिताऽभवत्। "तत्र गच्छामः, देवेश" इति पुनः पुनः ऊचुः। ते तत्र यत्र भवस्य लिङ्गं तिष्ठति समुपाययुः। तदा प्रभुः विस्मयाविष्टः पातालमविशत्। स तत्रान्तं न प्राप्य विस्मितः पुनः प्रतिनिवृत्तः। चक्रपाणिरपि तत्र गतः, महर्षे, स चापि अन्तं न प्राप। तदा ते कृताञ्जलयः देवस्य स्तुतिं कर्तुं प्रवृत्ताः। "हे मेघवाहन, हे कवि, हे शर्व, हे त्रिनेत्र, हे शङ्कर, हे दक्षयज्ञविध्वंसक, हे कालस्वरूप, नमस्ते। त्वं अनन्तः, भगवाञ्छिवः, सर्वव्यापी, नमस्ते।" ततः स्वस्वरूपे स्थितः प्रभुः वाक्यमिदं प्रवदत्—"ये मां स्तुवन्ति, कामदुःखपीडिताः अपि, ते शान्तिमेव प्राप्नुवन्ति।" "इदं स्वीकृतं, पुनः देवस्य स्तुतिं कुर्मः" इति ऊचुः। "एवं स्वीकृतं, अन्यथा न कर्तव्यम्" इति पुनरपि प्रतिपादितम्। ब्रह्मा स्वयं सुवर्णपिङ्गलिङ्गं जग्राह। तृतीयः कालवदनः, चतुर्थः कपालिन्। तस्य शिष्यः गोपायन इति प्रसिद्धः। तस्य शिष्यः राजा ऋषभः सोमकेश्वरः नाम्ना। तस्य शिष्यः वैश्यः क्राथेश्वरः, ऋषे। तस्य शिष्यः कर्णोदरः, शूद्रजन्मा, महातपस्वी च। स चतुर्वर्णाश्रमधर्मं संपूर्य स्वधाम प्राप। एवं पावनी कथा महर्षे, शास्त्रवर्णितानुसारं संक्षेपेण निवेदिता।