सप्तगोदावरतीर्थं मया परित्यक्तम्। तत्रैव अस्माकं तिस्रः कन्याः, अन्याश्च, अस्मान् समागमिष्यन्ति इति निश्चितम्। ततः स इन्द्रद्युम्नः पुत्रैः सह विहङ्गं पुरतः स्थापयित्वा, ताः कन्याः यत्र गताः तस्मिन् सप्तगोदावरतीर्थे प्रति प्रस्थितवान्। तत्र एका माता प्रातःकाले स्वकन्यां अन्विष्य पर्वतम् अचरत्। सा वानरं प्रति—"वत्स, त्वं तां न दृष्टवान् किल? हे वानर, सत्यम् उक्त्वा ब्रूहि" इति अपृच्छत्। वानरः प्रत्युवाच—"देववतीति नाम्ना कन्यां दृष्टवान्; तां महत्समाश्रमे अहं त्यक्तवान्।" "श्राकण्ठस्य देवालयस्य पुरतः, सत्यं ते उक्तवान्" इति च अवदत्। तत्र देववती न दृश्यते इति श्रुत्वा—"गच्छामः, अहम् दर्शयिष्यामि" इति वानरी अवदत्। तस्याः पृष्ठतः ते कौशिकीं नदीं अनुगम्य प्रययुः। द्वौ तपस्विनौ अत्युत्तमरथाभ्यां तत्र जग्मतुः। एतेन समयेन घृताची नदीस्नानं कृत्वा उत्तमवस्त्रादिभिः साकं समागता। सा पितरं महाबलिनं राजानं च दृष्ट्वा, पूर्वं वृक्षमूलगतया बलात् बद्धा स्म, इति स्मरन्ती, धनुः शरैः सह गृहित्वा वाक्यम् अवदत्—"अद्यैकबाणेन वानरं हनिष्यामि।" तदा महर्षिः तं विहङ्गं गम्भीरं यथोचितं वाक्यम् अब्रवीत्—"राजपुत्र, मृत्युर्बन्धनं च पूर्वकर्मणा नियन्त्र्यते। आगच्छ वानर, अस्माकं साहाय्यं कर्तुम् अर्हसि।" वानरः प्राह—"ब्राह्मण, आदेशं दातुम् अर्हसि; किं करवाणि, उपदिश्यताम्।" तदा ब्राह्मणः अवदत्—"त्वया मम पुत्रः वटमूलगतः बद्धः। ततः अनेन राज्ञा त्रीणि शाखाः छिन्नाः। दशशतानि वर्षाणां स शाखां वहन् न चलितवान्।" ऋषिवचनं श्रुत्वा वानरः जाबालिपुत्रस्य जटां विमुक्तवान्। तदनन्तरं प्रमुदितः ऋषिः ऋतध्वजः वरप्रदः अभवत्। ऋतध्वजस्य वचः श्रुत्वा वानरः वरमयाचत—"ब्राह्मन्, यदि वरदः स्याः, त्वष्टुः कन्यायाः चित्राङ्गदायाः पिता मां कुरु।" "मया बहूनि पापानि कृतानि" इति अपि अवदत्। ऋतध्वजः अवदत्—"शापस्य अन्तः भविष्यति।" एवं उक्तः वानरगजः तस्मिन्काले हृष्टचित्तः अभवत्। ततः सर्वे क्रमशः स्नात्वा पितृन् देवांश्च पूजयामासुः। स त्वरितो महाबलवान् वानरः तां स्त्रीं सन्निकर्षे अन्वगच्छत्। सा अपि वानरगजं बलिनां श्रेष्ठं दृष्ट्वा तत्क्षणमेव— ततः स वानरः कीर्तिमन्तं घोषवन्तं पर्वतशिखरं समारुह्य स्थितवान्। दीर्घकालं सुखेन विहृत्य ते विन्ध्यपर्वतम् उपाजग्मुः। मध्याह्ने तु प्रमुदिता सप्तगोदावरीजलम् अपिबन्। रथिनः अपि स्वान् अश्वान् स्नापयित्वा, ते जलं पीत्वा निमग्नाः। तत्र हरितेषु रम्येषु स्थलेषु, तेषां तुरगाः क्षणमात्रं विश्राम्य— अश्वानां पदनिनादं श्रुत्वा ताः उत्तमाः स्त्रियः च प्रमुदिताः।