स राजा स्वस्य भ्रातुः पुत्रं द्वौ च ब्राह्मणौ रथान् न्यवेदयत्। ततः ते सर्वे बदरीमाश्रमं सम्प्राप्य, तत्र तपस्विनां निधिं दृष्टवन्तः। तत्र एकः तपसि परमक्लिश्तः, यौवने स्थितः, महान् प्रयासे च श्वसन्, दृश्यते स्म। तं दृष्ट्वा कश्चन ब्राह्मणः सस्नेहमुवाच—"हे तपस्विन्! यौवने त्वया घोरं दुस्तरं च तपः कृतम्।" तदा स तपस्वी पप्रच्छ—"कः त्वम्? मे सखायं स्वयमात्मानं प्रकाशय।" स च प्रत्युवाच—"राजाऽहमस्मि, भगवन्, शकला नगरे वसामि।" ततः स राजा तमृषिं सर्वाणि पूर्वकृत्यानि निवेदयामास। पुनः स प्राह—"आगच्छ, सुकुमारकटीं कन्यां मम अनुयास्यामि; त्वं हि मम भ्राता।" रथमारुह्य शीघ्रं ताभ्यां द्वाभ्यां तपस्विभ्यां तद्वृत्तान्तं निवेद्य स राजा प्राह—"एहि राजन्, यथेष्टं मम करिष्यामि।" स च प्राह—"पुण्यस्थलं सप्तगोदावरं मया परित्यक्तम्। तत्रैव तिस्रः कन्याः अन्याश्च तत्र अस्मान् समागमिष्यन्ति।" इन्द्रद्युम्नः पक्षिणं पुरः स्थाप्य, पुत्रैः सह सप्तगोदावरं प्रति प्रस्थितः, यत्र ताः कन्याः गताः। तत्र एका स्त्री प्रातः पर्वतमेकं परिभ्रम्य स्वकन्यां अन्वेषयन्ती आस। सा कपिं पप्रच्छ—"वत्स! त्वं तां न दृष्टवान्? हे कपे, सत्यं वद।" कपी प्रत्युवाच—"देववती नाम कन्यां दृष्टवानहम्; तामहं महाश्रमस्य समीपे त्यक्तवान्।" "श्राकण्ठस्य देवालयस्य पुरतः, सत्यं ते उक्तवानस्मि।" परन्तु तत्र देववती न दृश्यते स्म। कपी प्राह—"गच्छावः, अहं तां दर्शयिष्यामि।" ततः सर्वे कौशिकीं नदीं परितः अनुगम्य ययुः, द्वाभ्यां तपस्विभ्यां सह, शीघ्ररथैः। तत्र घृताची अपि स्नात्वा उत्तमवस्त्राणि गृहीत्वा आगता। तत्र पुत्रः पितरं महाबलिनं राजानं च दृष्ट्वा, स्मरत्—"पूर्वं वृक्षस्य मूले बलात् बद्धोऽहम्।" ततः बाणैः सहितं धनुः गृह्य स प्राह—"अद्यैकबाणेन एष कपिः मया हन्यते।" तदा महर्षिः पक्षिणं गम्भीरम् उचितं च वाक्यमुवाच—"राजपुत्र! मृत्युः बन्धनं च पूर्वकर्मणा नियन्ते।" पुनः प्राह—"आगच्छ, आगच्छ, हे कपे, अस्मान् सहाय्यं कुरु।" कपी प्रष्टुम् आरब्धवान्—"ब्राह्मण, आदेशं देहि; किं करवाणि?" तदा ब्राह्मणः पप्रच्छ—"त्वया मम पुत्रः वटमूलस्य बन्धने नीतः।" राजा च प्राह—"मया तस्य वृक्षस्य शाखाः त्रिधा कृताः।" दशशतानि वर्षाणां स शाखां बिभ्रत् स्थितवान्, न सञ्चलितः। महर्षेः वचनं श्रुत्वा कपी, जाबालिपुत्रस्य जटाः मुमोच। तदा प्रमुदितः ऋषिः ऋतध्वजः वरदः अभवत्। तस्य वचः श्रुत्वा कपी वरमयाचत—"हे ब्रह्मन्, यदि वरदः स्याः, त्वष्टुः पुत्र्याः चित्राङ्गदायाः पिता मां कुरु।" "बहूनि पापानि मया कृतानि," इति स प्राह। ऋतध्वजः प्रत्युवाच—"शापस्य अन्तः भविष्यति।