कार्तिकमासः पुण्यदायकः, विशेषतः तस्य मासस्य समाप्तौ पवित्रेषु सरःस्वेषु महाफलप्रदः इति स्मर्यते। किन्तु, हे ब्राह्मण, भवत्संनिधिं विना वयं अत्र स्थातुं न शक्नुमः। यदा त्वं मुनिना सह प्रस्थितवान्, तदा सः सपरिषद् पूजया पुष्करवनं प्रविष्टवान्। तत्र भूमिपालाः प्रजाश्च, धर्मध्वजमेकं विहाय, नाभाग-इक्ष्वाकुसंयुक्ताः महात्मानः राजानः, पुष्करतीर्थमध्यम् धनुराकारं स्नानार्थं गतवन्तः। तत्र सः पुरुषः मत्स्यकन्याभिः पुनः पुनः प्रमोदितः, जनानां तीव्रं भीषणं चापवादं सहनुं न अशक्नोत्। स तपस्वी ताभिः कन्याभिः स्वच्छन्दं विचरन्, जलमध्ये स्थितः, किमर्थं लोकनिन्दां बिभेषि इति पृच्छ्यते। कामान्धः मूढात्मा भयं नापि वेत्ति। सः निमग्नः सन्, इन्द्रियजयेन स्थिरः, उद्यन्तुं न शशाक। तस्मिन्काले, अन्ये मुनयः राजानश्च नानादेशात् आगताः। तत्र चित्तरङ्गदा सुन्दराङ्गी, तां तन्वीं निरीक्ष्य, पुष्करतीर्थे शून्ये जाते, गालवोऽपि जलान्तर्गतः आसीत्। तत्र पार्जन्यस्य धर्मपुत्री, घृताचीसंभवा, तिस्रः कन्याः तटयोः स्थिताः अपश्यत्। सा पृच्छति—"काः यूयं, किमर्थं च अत्र निर्जने स्थिता इति?" तत्र सुष्रेष्ठि, चित्तरङ्गदा विश्वकर्मणः कन्या, नैमिषे सुवर्णनेत्रा धर्ममातृख्याता, एवमुक्ता। सा कथयति—"सुरथः, कामवशगः सन्, मम शरणमेव आगतः। ततोऽहं पित्रा शप्त्वा, राजानं वियुता। ततः श्रीकण्ठदर्शनं कृत्वा, गोदावरीतीरं गता। किन्तु सुरथः, हृदयस्य वल्लभः, पतिरपि मया न दृष्टः। एतावत् यथावृत्तं त्वां प्रति अकथयम्। तदा तीर्थफलसिद्धौ पुष्करं प्राप्तवती। अरण्ये क्रीडन्ती, तपस्विना दृष्टा। केनापि मुन्याश्रमात् भूमौ, मेरौ च आनीता। तत्र शरणं प्राप्य, वेदवतीति प्रसिद्धा अभवम्। सहसा बन्धुजीवशिखरं आरूढा। तेनैव वृक्षेण सह पतिता, शोकाकुला अभवम्। सर्वाणि भूतानि स्थावरजङ्गमानि मां अपश्यन्। सिद्धगन्धर्वाश्च 'धिगस्तु, महात्मनः दुःखमिदम्' इति वदन्तः। मनोः दुहितरं, सहस्रयज्ञकर्तारं, नायकां दृष्ट्वा। किन्तु केन स वृक्षः सहस्रधा छिन्नः, न जानामि। अद्य तु अत्र आगता, त्वां च दृष्टवती, हे सुशोभने।" सा कन्या पुनः पृच्छति—"हे कन्ये, पश्य तु पुष्करस्य उत्तरतीरम्।" सा कन्या तद् द्रष्टुं जिज्ञासया जगाम। तत्र ताभ्यां यथार्थेन आत्मनः स्वरूपं प्रकाशितम्।