भूमौ शय्यां प्राप्तासि, मृगधान्यसमुद्भूतं चान्नं लप्स्यसे। अहं हि हिरण्यतीतीरं स्नानार्थं गच्छन् पृथिव्याम् विचरामि। तत्र दिव्यां तामिमां, या महामुन्याश्रमे मूढया निवेशिता, वटमूलदेशे बद्धां, जटिलां तां सुशोभनाम्, लतानां रज्जुभिः महता च यन्त्रेणाधः, दुष्टबुद्धिना बद्धां दृष्टवानस्मि। सर्वदिक्मुखेषु लतानां यन्त्रं संस्थापितमासीत्। यथादृष्टं तथा ते निवेदितं शुभे, यदहं दृष्टवान्। शोभनाङ्गि, किमर्थं त्वमिह आगता, तद्वद। मम नाम नन्दयन्ती, प्रम्लोचायाः गर्भसम्भवा। सा न संशयः, नृपस्य पत्नीरूपेण भविष्यति। शिवा च अशिवनिर्घोषा—एवं मुनिर्वचनं पुनरुवाच। एवं विस्मयजनकं वचनं उक्त्वा, स मुनिः तत्रैव निर्गतः। हिरण्यतीतीरात् कपिरथः पुण्यस्थानं प्रति समुत्पतत्। तया अहं जनशून्येऽस्मिन देशे नीतास्मि। सा सुशोभना माम् उवाच—"यमुनातटे श्रीकण्ठं प्रति गच्छ। तत्र त्वं तम् उपसङ्गम्य, परमं श्रेयः प्राप्स्यसि।" मोक्षार्थं सा पर्वतात् यमुनातटं प्राप्तवती। शङ्करस्य स्थले समागता, यत्र तपस्वी आगच्छति। प्रणिपत्य, सा तान् अक्षयान् महर्षीन्पश्यति। बाल्ये उक्तं स्वकीयं श्लोकं लिखितवती। एवं स्थित्वा, सा चिन्तयामास—"कश्चित् प्रभुः मां रक्षेत्" इति। सा श्रेष्ठमाश्रमं दृष्टवती, यत्र मदोत्कटकोकिलध्वनिः प्रतिश्रूयते। एवं चिन्तयन्ती, सा महाश्रमं प्रविष्टवती। तस्याः मुखं शुष्कम्, नेत्रे चञ्चले, शुष्यत्पद्मवदिवाभवत्। "कः एषः?" इति चिन्तयित्वा, सा उत्तिष्ठन् स्थितवती। ततः तयोः परस्परं प्रश्नान् कृत्वा संवादः आरब्धः। उपविष्टे, विविधकथाभिः तौ सावधानं संवादं कृतवन्तौ। स तु सत्यम् वेदितुम् क्षमः मुनिश्रेष्ठः, तत्र लिखिताक्षराणि निरीक्ष्य। क्षणमेकं ध्यानं प्रविश्य, तपस्वी तत्त्वं बुबोध। स शीघ्रं अयोध्यां गत्वा, इक्ष्वाकुवंशाधिपतिं द्रष्टुम् अगच्छत्। "श्रुणुष्व नरशार्दूल, मे याच्ञां राजन्। कपिः उत्पन्नः, स च तव राज्ये स्थितः। शाकुनि नाम एकः अस्ति, राजेन्द्र, अस्त्रविद्यायाम् निपुणः। स तु मुनिपुत्रः प्रियः, शाकुनिं शास्त्रेषु शिक्षयामास।" स महर्षिणा सह बन्धनस्थानं प्राप्तवान्। वटवृक्षाग्रे बद्धं मुनिपुत्रं दृष्टवान्। तं जटिलं मुनिपुत्रं वटमूले बद्धं दृष्ट्वा, स रक्षकः शीघ्रं बाणैः तस्य बन्धनानि छित्त्वा विमोचयामास। पञ्चशतानि वर्षाणि यदा व्यतीतानि, तदा बाणैः तद्विमोचनं कर्तुं शक्यं जातम्। आगतम् पितरं दृष्ट्वा, जबालिः बध्यमानः अपि समीपमगच्छत्।