पूर्वकालिके तस्मिन्नेव समये तेन राज्ञा तैन्वी नाम्ना स्त्री तस्य रक्षणं कृतम्। ततः अरजस्कः दण्डाय तस्याः घटितं वृत्तान्तं निवेदितवान्। तदनन्तरं तया तन्वीया सुरथाय भूमिपतये यथावृत्तं उपदिष्टम्। धर्मं परित्यज्य स्त्रीत्वेन च दुर्बलचित्तत्वेन, विवाहं विना पतिसुखं न प्राप्स्यसीति तया उक्तम्। राजा तया उपेक्षितः सन्, सा मोहं प्राप्तवती। पुनः राजा तया उपेक्षितः सन्, सा मोहं प्राप्तवती। शीतजलसिक्तापि सा, मित्राणि ताम् मृतां ज्ञात्वा शीघ्रं निर्गतवन्ति। सर्वे गच्छन्तः सा उत्तमवनं प्रविष्टवती। न राजा न च प्रियसखा दृष्ट्वा, सुवर्णनेत्रा सा महतीं नदीं शीघ्रं प्रविष्टवती, हे राजन्। सा अपि तस्य भविष्यत् कर्तव्यं विज्ञाय, हे जननायक, तस्य स्वतंत्रावस्थां श्रुतवती। किं प्रयोजनं त्वया अत्र वनं निर्जनं मृगसंयुक्तं प्रविष्टम् इति पृष्टम्। तत् श्रुत्वा ऋषिः क्रुद्धः शिल्पिनः रूपं शप्तवान्। सः तया न पतिसंयुक्तः; अतः शाखानिवासि मृगः भवतु इति शप्तः। सायंकाले उपास्य सा शङ्करं पूजितवती। शङ्करः उक्तवान्—"सौम्यभ्रूः, सुमदन्ती पतिसंयोगेच्छया आगच्छतु।" तत्र हाटकस्थाने महादेवमुपास्य, दानवकन्या कन्दरमालिन्याः आगमनं भविष्यति। तथैव अन्यापि वेदवती, शुभा पर्जन्यपुत्री, आगमिष्यति। हाटके, हे महादेव, तत्र पतिसंयोगः प्राप्यते। ततः सा शीघ्रं सप्तगोदावरीतीर्थं प्राप्तवती। सा शुद्धिसंयुक्ता, फलं मूलं च भक्षयन्ती, ध्यानस्थिता। प्रियस्य कामनया, सा महाकथायाः एकं श्लोकं जपितवती। यः स्वबलात् मृगनेत्रायाः दुःखं अपाकरोति, सः पुण्यं लभेत। पयोष्णी नदीं ऋषिसंघैः पूजितां, तस्याः विस्तीर्णनेत्रे च चिन्तयित्वा। सा सुरथं वीरं स्मरन्ती, कालः महान् व्यतीतः। भाग्येन प्रेरितः सः मेरुशिखरात् भूमौ पतितः। हे सुन्दरी, शाक्वेयः अस्मिन श्रेष्ठे पर्वते निवसति। हे सुमध्यमा, वने बहुवर्षाणि व्यतीतानि। तां लब्ध्वा, सः प्रसिद्धां देववतीं समुपगतवान्। कपिवरः तां दृष्ट्वा बालकं हस्ते गृहीतवान्। गुहां दृष्ट्वा, क्रुद्धः सः खड्गं उत्तोल्य अग्रे धावितवान्। एवं सः रम्याङ्गया सह हिमाचलम् उपगतः। तस्याः समीपे, मुनिभिः परित्यक्तं घनं आश्रमं आसीत्। सा कालिन्द्यां नदीं प्रणम्य दानवेन निरीक्षिता। बलवान् सः पातालं स्वस्थानं गतवान्। सः शिविती नाम्नि भूमौ, धर्मिष्ठैः जनैः पूर्णे, नीतः। एवं तेषां वृत्तान्तः शास्त्रानुसारं उन्नतभावेन प्रकटितः।