मधुना जातः परित्यक्तश्च, षड् धैर्याः सम्बन्धिनश्च सन्ति। एवमेव वंशे, कुलस्य, वृत्त्याः, स्थैर्यस्य च षट् प्रकाराः निर्दिष्टाः। आत्मदत्तश्च, परजातश्च, एतेषां षट् अपि धैर्याः सम्बन्धिनश्च सन्ति। अत्र केवला नामधारिणः एव प्रतीयन्ते, न तु वंशेन वा कुलेन वा स्वीकृताः। ब्रह्मन्, त्वया उक्तम्; अहं तेषां भेदान् वक्तुमिच्छामि। यः स्वयमेव जातः, आत्मप्रतिबिम्बवत्, स एव स्वाभाविकः पुत्रः इति कथ्यते। या भार्या निरामया सन्ति पुत्रं जनयति, स कषेत्रजः इति स्मृतः। मित्रस्य पुत्रो वा, मित्रेण दत्तः पुत्रः वा, स विज्ञैः दत्तकः इति कथ्यते। यः अन्यस्मात् बलात् आनयितः, स परित्यक्तः इति स्मृतः। यः दानेन लभ्यते, स क्रीतः इति कथ्यते; पुनर्भूः द्विविधः अस्ति। या पुनर्भूः स्त्री पुत्रं जनयति, स लोके पुनर्भूजः पुत्रः इति प्रसिद्धः, मुनिवर। स्वयं दत्तः इति सः कथ्यते, अपरः च अन्यकारणैः एवम्। या स्त्री विवाहिता वा अविवाहिता वा, तस्याः अपि पुत्रः परजातः इति कथ्यते। ततः त्वं शीघ्रं स्वयम् गत्वा पितरौ आह्वय। ततः तौ दम्पती भगवन्तं द्रष्टुं समुपेत्य, सुखेन उपविष्टौ, शीघ्रं वाक्यम् ऊचतुः। स उवाच—"पुत्रार्थं त्वया अहं दातव्यः।" तौ उचतुः—"भगवन्, अयम् एव तव पुत्रः, अस्माभ्यां जातः।" एवं उक्त्वा, मुनयः यथागतं शीघ्रं निर्जग्मुः। ततः सः सनत्कुमाराय द्वादशदलयुक्तं योगं व्याख्यातवान्। वैशाखमासः प्रथमदलम् इति स्मृतः। ज्येष्ठमासः द्वितीयदलम् इति कथ्यते। आषाढमासः तृतीयदलम् इति स्मृतः। श्रावणमासः चतुर्थदलम् इति स्मृतः। भाद्रमासः पञ्चमदलम् इति कथ्यते। आश्वयुजमासः षष्ठदलम् इति स्मृतः। कार्तिकमासः सप्तमदलम् इति स्मृतः। मार्गशीर्षमासः अष्टमदलम् इति स्मृतः। पौषमासः नवमदलम् इति कथ्यते। माघमासः दशमदलम् इति स्मृतः। फाल्गुनमासः एकादशदलम् इति श्रेष्ठम् उच्यते। एतत् द्वादशदलम् केशवस्य एव इति कथ्यते। एवं परमेश्वरः त्रिव्यूहरूपेण एकः एव निरूपितः। हे मुनिश्रेष्ठ, यं ज्ञात्वा पुनः मरणं न विद्यते। सः चतुर्भुजः, सुशरीरः, श्रीवत्सलाञ्छनयुक्तः, अक्षयः। सहस्रमुखः, दीप्तिमान्, भूतसृष्टिसंहारकारणम्। द्विभुजः, माल्यधरः, स्रष्टा, आदिपुरुषः। ततः मरीच्यादयः सहस्रशः तत्रैव प्रादुर्भूताः। पुनः स दुष्टः मुरः मृत्युनाऽनुज्ञातः तं चतुर्भुजम् उपससार। स उवाच—"अद्य त्वया सह युद्धं करिष्यामि।" तदा देवद्विषां हन्ता पुनः प्रत्युवाच।