सन्ततं धर्मकथनम्—VmP 35.24–63 एकदा धर्मज्ञ महर्षिः नारदः भगवन्तं शङ्करं समीपमुपेत्य पप्रच्छ। भगवतः समीपे तु केचित् जनाः किल उपहासं कुर्वन्ति, हस्तपाटेन तालं वादयन्ति, नामग्रहेण च अधर्मयुक्तं वचनं वदन्ति। एते पापाः येन सह कश्चन शङ्करस्य प्रसादनं यतते, तस्य कायिकं, वाचिकं, मानसिकं, शारीरिकं च यत्किञ्चिद् भवति, तदपि भ्रातृभिः बान्धवैः च तस्मिन्नेव जन्मनि लभ्यते, धर्मज्ञ। यदि तु क्रमः विपर्यस्तः भवति, तदा फलम् अपि विपर्यस्तं भवति। शेषात् शिष्यः रक्षति, परं पुत्रः सर्वतः श्रेष्ठः। तदा पुत्रः भगवन्तं प्रार्थयामास—“अहं तव पुत्रः अस्मि, भगवन्, योगस्य एकत्वं कथय।” शङ्करः प्रत्युवाच—“तदा पुत्रः लभते, त्वं मम उत्तराधिकारीः, पुत्र। यत् त्वया उक्तं, तद् विस्तरेण मम वद।” भगवतः स्मितं कृत्वा नारदं सम्बोध्य उवाच—“शृणु, नारद, तव पुत्रस्य भेदाः विस्तरेण कथयामि।” गुडसम्भवः वा परित्यक्तः, उत्तराधिकारीः च बान्धवः च षड्विधाः। वंशे, कुले, कर्मणि, स्थायिनि च अपि तथा। स्वयम् दत्तः, अन्यसम्भवः, एतेषां षड्विधाः उत्तराधिकारीः बान्धवः च। अत्र केवलं नामधारिणः एव स्वीकृताः, न तु वंशकुलानुग्राहिताः। ब्रह्मन्, त्वया उक्तं, तेषां भेदान् विवक्षामि। यः स्वयम् जातः, आत्मप्रतिबिम्बः, स एव स्वाभाविकः पुत्रः। पत्नी या न रोगिणी, सा पुत्रं जनयति, स क्शेत्रजः। मित्रस्य पुत्रः वा मित्रदत्तः, तं पण्डिताः दत्तकं वदन्ति। यः बलात् अन्यतः आनीतः, स परित्यक्तः। यः मूल्येन प्राप्तः, स क्रीतपुत्रः; पुनर्विवाहयुक्तः द्विविधः। तस्याः पुत्रः लोके पुनर्विवाहपुत्रः इति विख्यातः। स स्वयम् दत्तः, अन्यः अन्यकारणेन तथैव। विवाहिता वा अविवाहिता स्त्री, तस्याः पुत्रः अन्यसम्भवः इति कथ्यते। शङ्करः पुनः आज्ञापयामास—“त्वं शीघ्रं स्वयम् गत्वा तव मातापितरौ आह्वय।“ ततः दम्पती भगवन्तं द्रष्टुं आगतौ, ऋषे। सुखेन उपविष्टौ, शीघ्रं वदितवन्तौ। शङ्करः अवदत्—“पुत्रार्थं, मम दानं कुरुताम्।” तौ अवदताम्—“भगवन्, एषः तव पुत्रः, अस्माभ्यां जातः।” एवं उक्त्वा ऋषयः शीघ्रं निर्गताः, यथा आगताः। शङ्करः ततः सनत्कुमाराय द्वादशदलयोगं विवृणोत्। वैशाखमासः प्रथमदलम् स्मृतः। ज्येष्ठमासः द्वितीयं दलम्। आषाढमासः तृतीयं दलम्। श्रावणमासः चतुर्थं दलम्। भाद्रमासः पञ्चमं दलम्। आश्वयुजमासः षष्ठं दलम्। कार्तिकमासः सप्तमं दलम्। मार्गशीर्षमासः अष्टमं दलम्। पौषमासः नवमं दलम्। माघमासः दशमं दलम् इति। एवं धर्मकथायाम् नारदः भगवन्तः च पुत्रस्य भेदान्, योगस्य द्वादशदलविस्तारं च, सौम्यभावेन, श्रद्धया च, प्रतिपादयामास।