स्वर्गे पुण्यात्मानः मुर्वा-सङ्गमनेन यथोचितं हृष्टाः सन्ति। तत्र एकः, गजे समारूढः, सः सरयूतीरं प्रति एकाकी जगाम। सः तत्र रघुं नाम, यज्ञाय दीक्षितं, अपश्यत्। तदा उक्तम्—‘यदि यज्ञः न निरोध्यते, तर्हि त्वया देवान् पूजयं न कर्तव्यम्।’ तस्मिन् समये महातपस्वी वसिष्ठः ब्राह्मणश्रेष्ठः प्राज्ञः वाक्यम् अब्रवीत्—‘यदि त्वं तं हन्तुम् इच्छसि, तर्हि प्रथमं अन्तकं यमं च निगृह्य तिष्ठ। यः तं जयति, सः समग्रां पृथिवीं जितवान् इति मन्यस्व।’ एवं सः धर्मराजं दण्डधरं जेतुं जगाम। पश्चात् महिषम् आरुह्य सः केशवं प्रति अगच्छत्। तत्र सः उवाच—‘गच्छ, महासुरं मम समीपं प्रेषय।’ एतेनान्तराले असुरः मुरः नगरं सम्प्राप्तः। तदा तं दानवपतिं प्रार्थयन् उक्तम्—‘किं कर्तव्यं, वद। अन्यथा अद्य ते शिरः छित्त्वा भूमौ पातयामि।’ सः अपि प्रतिजज्ञौ—‘जित्वा तं निगृह्य तिष्ठामि, न संशयः।’ तदा उक्तम्—‘श्वेतद्वीपे स्थितः सः अक्षरः माम् एव निगृह्णाति। अहम् अपि तत्र गत्वा तं निग्रहीतुं सज्जः अस्मि। तत्र भगवन् विष्णुः, लोकनाथः, विश्वस्वरूपः, वर्तते।’ तदा पुनः उक्तम्—‘धर्मनिष्ठान् मानवान् त्वं न निगृह्णीयाः, यावत् समयः न आगतः। यदा निग्रहः उचितः भवति, तदा युद्धं कुरु।’ यत्र जनार्दनः चतुर्भुजः शेषशय्यायाम् विश्राम्यति, सः सर्वव्यापी अपि किञ्चित् अव्यक्तः इति स्मृतः। तस्य भगवतः चतुर्भुजस्य ब्रह्मणः सदृशं स्वरूपं शृणु। अव्यक्तः वासुदेवः द्वादशदलः इति स्मृतः। के ते द्वादशदलाः? तेषां नामानि वद। सः प्रश्नः सनत्कुमारः शुश्राव, तेन मम उक्तम्। स एव त्वां अपि उक्तवान्। तानि यथाक्रमं मम निवेदय। हे मुनिश्रेष्ठ, त्वं योगशास्त्रस्य परिशीलकः जातः। तृतीयः सन्नामकः, चतुर्थः सनन्दनः। पञ्चशिखं योगयुक्तं, तपोविभूतिसम्पन्नं दृष्ट्वा, अभिमानरहितं, महायोगनिष्ठं, कपिलादिभिः सेवितं च, तदा सः योगविद्यां पृष्टवान्। तदा प्रजापतिः तस्मै उक्तवान्—‘एष सत्यं न सर्वेभ्यः वक्तव्यम्, यथार्थमेव। पुत्रशिष्ययोः भेदः नास्ति, पितामह। तथापि धर्मकर्मसंयुक्ते शृणु मम वाक्यम्।’ अत्र वेदवचनम् अस्ति—‘शेषः पापं हरति, शिष्यः शुद्ध्यति।’ किमर्थं शेषः पापं हरति? किमर्थं शिष्यः तेन शुद्ध्यति? तदपि वद। एवं ते भीषणं पापनाशनं मानवधर्मं वक्ष्यामि, शृणु। सर्वभूतेषु क्रूरता प्रथमं नरकं स्मृतम्। वृक्षच्छेदनं द्वितीयं नरकं स्मृतम्। अर्थकारणोद्भूताः विवादाः तृतीयं नरकं स्मृताः।