पुरा तु तस्य भगवतः पतिं प्रति भूमौ तं राजपुत्रं विचिन्तितवान्। न हि प्राज्ञाः अन्यस्य कामनाय अन्यस्मै दानं कथयन्ति, अतः प्रभो, क्षमस्व इति सैव उक्तवती। स एव विवेकवान् तस्याः सवितुः कन्यायाः तं कामम् विज्ञाय, मुदितः एवमुक्तवान्—स एव ऋक्षपुत्रः संवरणो नाम ममाश्रमे अधुना आगच्छति। तं वसिष्ठं ददर्श संवरणः राजा, प्रणम्य तस्य शिरसा, ततः तपतीं अपि अपश्यत्। स पप्रच्छ—"का एषा देवी, द्विजोत्तम?" तदा वरुणिः नरपतिं प्रत्युवाच—"तव याच्ञया अहं सवितरं प्रार्थितवान्; स च तां दत्तवान्, अहं च एतां तव आश्रमं नीतवान्।" एवमुक्त्वा स राजा प्रहृष्टः विधिवत् तपत्याः पाणिं गृहीत्वा विवाहं कृतवान्। सा तु दिव्येषु भवनेषु प्रमोदिता, यथा दैत्यकन्या बलिनि इन्द्रे स्वर्गे प्रमोदते स्म। ततः सुतस्य जन्मारम्भाद्यैः संस्कारैः संविधाय, स घृतपोषितः अग्निवत् पालयितः। नववयस्ये उपनयनसंस्कारं कृत्वा, वेदशास्त्रेषु सम्यगधीतवान्। स भूमौ पुरुषोत्तम इति ख्यातिं प्राप्तवान्, कुरुः संवरणस्य आत्मजः इति नाम्ना। स धर्म्ये कुलविवाहे यत्नं अकरोत्। कुरोः कृते स तां कन्यां याचितवान्, च तां अपि कुरवे दत्तवान्। स तु सुलोचनां पौलोमीं सह सुखानि अन्वभूत्, यथा मघवान् शचीसहितः। तद्विज्ञानात् सुतं राज्याभिषेकेन विधिवत् अभिषिच्य, स पृथिवीं स्वपुत्रवत् पालयामास। सर्वेषां रक्षकः, महाबलः प्रजापालकः अभवत्। यावत् तस्य कीर्तिः प्रतिष्ठिता, स देवान् मध्ये निवसन् आसीत्। स राजा कीर्त्यर्थं सर्वां पृथिवीं प्रविशत्। तद्वाप्त्वा, तृप्तः स आत्मनि प्रविवेश। स सरस्वतीं ब्रह्मदुहितरं प्लक्षसम्भवां, या हर्यप्रियजिह्वा, उपागच्छत्। सा पुण्यतीर्थसंसिक्ते तीरे देवी स्थितवती। पुनः स ब्रह्मणः उत्तरवेदिकां प्राप्तवान्। स सर्वतः पञ्चयोजनविस्तीर्णां वेदिकां उपागच्छत्। यतो हीयं उत्तरदिशि, तस्मात् सा वेदिका सर्वैः पण्डितैः 'उत्तरवेदिका' इति कथ्यते। यत्र शम्भुर्भगवान् लोकपालः यज्ञान् अकरोत्, सा विरजा दक्षिणवेदिका अनन्तफलप्रदा। समन्तपञ्चकं अपि उत्तरवेदिका अमृतोत्तमा इति कथ्यते। स एवमुक्त्वा—"करिष्यामि, सम्पादयिष्यामि, सर्वान् कामान् यथास्त्वमिच्छसि" इति प्रतिज्ञाय, कीर्त्यर्थं स नृपश्रेष्ठः अद्वितीयं पौण्ड्रकं याम्यमहिषं निर्माय, स्वयं हलाय उपक्रम्य तत्र स्थितवान्। तं दृष्ट्वा, "राजन्, किमत्र त्वया सम्पद्यते?" इति पृष्टवान्। पुनः अपि—"राजन्, किमत्र त्वया सम्पद्यते?" इति पृष्टम्। स उवाच—"शौचं, दानं, योगं, ब्रह्मचर्यं च अहं साधयामि।" सहसा अष्टाङ्गयोगं प्राप्य, स हास्य कृत्वा तस्मात् निर्गतः। स राजा सप्तक्रोशपर्यन्तं सर्वतो भूमिं हलितवान्। ततः स राजा महदष्टाङ्गधर्मं प्रख्यापितवान्। "दत्तं भवतु, अहं कर्षणीं स्थापयिष्यामि, त्वं क्षेत्रं कर्षय," इति स उक्तवान्। तस्य प्रसारितं भुजं दृष्ट्वा, अहं तं सुदर्शनचक्रेण त्वरितं छिनद्म। तदा अपि दक्षिणभुजे दत्ते छिन्ने, स राजा मया एव तद् कृतम्।