तेजस्वी वरुणि द्वितीयसूर्यवत् दीप्तिमान् अभवत्। सा सूर्यं प्रति आगमनस्य कारणं पृष्ट्वा तस्य सम्यक् व्याख्यानं कृतवती। सा सम्वरणस्य कन्यायाः अर्थे आगता, तस्यै तां दातव्यं इति सूर्याय उक्तवती। तदा सम्वरणराजस्य निमित्तम् आगतान् श्रेष्ठं द्विजातीन् गृहं प्राप्तान् देवाः सम्यक् सत्कृतवन्तः। ततः तया, तं राजकुमारं स्मरन्त्या, अञ्जलिं कृत्वा, वरुणि देवीं प्रति भाषितम्। सा उक्तवती—'वनमध्ये तं राजकुमारं दृष्टवती, अमरपुत्रवत् दीप्तिमन्तं; तस्य लक्षणैः तं ज्ञातवती। तस्य श्रोणिः सिंहस्य इव, तस्य कटिः त्रिवलयाङ्किता, सुश्लक्ष्णा। तस्य हस्तपादौ पद्मदलसमानौ, शिरः छत्राकारम् उज्ज्वलम्। तस्य अङ्गुल्यः दीर्घाः, सु-संयुक्ताः; दन्ताः शोभनाः, हस्तपादयोः अपि। तं राजकुमारं पञ्चसु स्थलेषु रक्तं, चतुर्षु कृष्णं, त्रिषु विकृतं।' तस्य पतिः, सा यं पृथिव्यां पूर्वं चिन्तितवान्, तं पुनः विचारितवान्। सा पुनः उक्तवती—'यदा अन्यः इच्छ्यते, तदा अन्याय दानं न कथयन्ति पण्डिताः; हे प्रभो, क्षमस्व।' तदा वरुणि, सूर्यकन्या तं इच्छतीति ज्ञात्वा, हर्षितः वाक्यं प्राह—'ऋक्षपुत्रः सम्वरणः नाम्ना मम आश्रमं अधुना आगच्छति।' सम्वरणः वसिष्ठं दृष्ट्वा, शिरः नमस्कृत्य, तापतीं अपि अपश्यत्। सः पृष्टवान्—'काऽयं देवी, द्विजश्रेष्ठ?' तदा वरुणि नराधिपं प्रति उत्तरम् अदात्—'तव याचनेन सूर्यं प्रार्थितवती, सः तां दत्त्वा मम आश्रमं प्रापयत्।' एवं उक्त्वा, राजा हर्षितः तापतीं विधिवत् हस्तं गृहीत्वा परिणीतवान्। सा तापती राजमहलानां शोभायाम् रममाणा, दैत्यकन्या इव इन्द्रस्य स्वर्गे हर्षितवती। सम्वरणस्य पुत्रः कुरुः जातकर्मादि विधिना अभिषिक्तः, घृतपोषितः अग्निवत् वृद्धिम् प्राप्तः। नववर्षे समवेतः उपनयनसंस्कारं कृत्वा, वेदशास्त्रेषु पूर्णतया पारङ्गतः अभवत्। पृथिव्यां सः पुरुषोत्तमः, कुरुः नाम्ना, सम्वरणस्य पुत्रः इति प्रसिद्धः अभवत्। सः कुलीनविवाहाय प्रयत्नं कृतवान्। कुरोः निमित्तं सः याचित्वा, तां अपि कुरवे दत्तवान्। सः तया तन्वाङ्ग्या पौलोम्या सह सुखं अनुभवन्, मघवान् शचीपतिः इव। एतद् ज्ञात्वा, तं राज्याभिषेकं विधिवत् कृतवान्। सः पृथिवीं जनान् स्वपुत्रवत् रक्षित्वा, सर्वस्य रक्षकः, महाबलः जनपदपालकः अभवत्। यावत् तस्य कीर्ति स्थिरा, देवैः सह निवसन् अभवत्। सः राजा पृथिवीं सर्वतः कीर्त्यर्थम् विचरन् अभवत्। ततः कीर्तिम् प्राप्त्वा, पूर्णसन्तुष्टः अन्तः प्रविष्टः। ततः ब्रह्मपुत्रीम् सरस्वतीम्, प्लक्षसम्भूताम्, हरिप्रियवाचाम्, उपगच्छत्। सा भगवती सरस्वती तीरे स्थित्वा, अनन्ततीर्थस्नाता अभवत्। पुनः सः ब्रह्मणः उत्तरवेदिम् आगच्छत्। सः सर्वतः पञ्चयोजनपरिमितम् उपगच्छत्। यतः सा वेदिः उत्तरदिशि स्थितम्, तेन सर्वैः पण्डितैः 'उत्तरवेदिः' इति कथ्यते। तत्र शम्भुः, देवाधिदेवः, लोकपालः, यज्ञान् कृतवान्। विरजा दक्षिणवेदिः, अनन्तफलप्रदा। समन्तपञ्चकम् अपि वेदिः, उत्तमा अक्षरा उत्तरवेदिः इति प्रसिद्धा। एवं सः उक्तवान्—'यद् इच्छसि, तत् सर्वं अहं करिष्यामि, सम्पादयिष्यामि।