तत्र तेषु मध्ये स राजा संवरणः कन्यां सर्वाभ्यः श्रेयसीं पश्यति स्म। सा तु तं दृष्ट्वा कामबाणेन विद्धा बभूव। राजा तु स्वस्यासिनः स्थिरत्वं न लब्ध्वा, भूमौ अश्वात् पतितः। ततः समीपगता जनाः तं जलैः सिञ्चन्तः क्षणेन चेतनां प्राप्तवन्तम्। तैः मधुरैः वचोभिः सान्त्वितः स राजा जलवत् सुखं प्राप। ततः स देववत् इच्छया मेरुशिखरं गतवान्। तस्मात् कालात् स न दिवा भुङ्क्ते, न रात्रौ निद्रां लभते। तपसः निधिः दुःखातुरं तं राजानं संतप्तवान्। स तु तेजस्विनं देवमुपेत्य, रथस्थं तं दृष्टवान्। सम्यगभिवाद्य, सविनयं स सूर्यस्य रथे प्रविष्टः। तत्र प्रसिद्धा वरुणी द्वितीय इव सूर्यः प्रभाम् आवहत्। पृष्टः स सूर्याय स्वागमनकारणं न्यवेदयत्। 'संवरणस्य कन्यायाः कृतेऽहं प्राप्तः; तां तस्मै दातव्या,' इति। तदा संवरणराजस्य कृते तं गृहमागतं द्विजश्रेष्ठं देवा अप्यर्चयन्। सा तु कन्या तं राजपुत्रं स्मृत्वा, अञ्जलिं कृत्वा देवीं वरुणीं प्राह। 'अहं वनान्तरे तं राजपुत्रं दृष्टवती, स च अमरपुत्र इव लक्ष्मणा युक्तः। तस्य लक्षणैः अहं तं विज्ञातवती। तस्य श्रोणिः सिंहसदृशी, कटिः त्रिवलिविन्यस्ता सुकुमारि। हस्तपादौ पद्मदलसमानौ, शिरः छत्राकारं दीप्तिमान्। दीर्घाङ्गुलिः, सुबद्धसन्धिः, हस्तपादयोः सुन्दरदन्तः। स राजपुत्रः पञ्चसु स्थलेषु रक्तः, चतुर्षु कृष्णः, त्रिषु विक्रान्तः। स एव तस्य पतिः पूर्वं भूमौ तं चिन्तितवान्। यं मन्यतेऽन्यः, तं परस्य दानं न कुर्वन्ति पण्डिताः; क्षन्तुमर्हसि।' सूर्यः तु कन्यायाः तं राजपुत्रं कामयमानां ज्ञात्वा हर्षेण वचनमुवाच— 'स एव संवरणः ऋक्षपुत्रः नाम्ना मम आश्रमं प्रतिपद्यते।' ततो वसिष्ठं दृष्ट्वा राजा सविनयं शिरसा वन्द्य, ततोऽनन्तरं तपतीं अपश्यत्। स पप्रच्छ— 'एषा का स्त्री, द्विजश्रेष्ठ?' इति। वरुणी तं नरपतिं प्रत्युवाच— 'तव याचनया अहं सूर्यं प्रार्थितवती; तेन सा दत्ता, मया च तव आश्रमं नीताऽसि।' एवं उक्तः स राजा हृष्टचित्तः तपतीं विधिवत्कन्यादानविधिना पाणिं गृहीत्वा परिणीतवान्। सा तु दिव्येषु प्रासादेषु रममाणा, यथा दैत्यकन्या महेन्द्रस्य स्वर्गे रमते। ततः तस्य पुत्रः जातकर्मादिसंस्कारैः संस्कृतः, घृतस्य पोषेण वह्नेः इव पुष्टिम् अलभत। नववयस्के सन् उपनयनसंस्कारम् आसाद्य, वेदशास्त्रेषु पारङ्गतः अभवत्। स पृथिव्यां पुरुषोत्तमः कुरुर्नाम्ना संवरणस्य पुत्रः ख्यातिम् अलभत्। स सदा कुलीनां विवाहाय यत्नं चकार। कुरोः कृते स तां कन्यां याचित्वा तस्मैऽपि दत्तवान्। स तु तन्वीं पौलोमीं संगम्य, इन्द्रः शचीमिव, सुखानि अनुभूतवान्। एतद्विज्ञानात् तं राज्याभिषेकविधिना राज्ञं कृत्वा अभ्यषिञ्चत्। स पृथिवीं प्रजाश्च पितेव स्वबालेषु रक्षितवान्। स सर्वेषां रक्षकः, प्रजापालनपरायणः अभवत्। यावत् तस्य कीर्तिः स्थिरा बभूव, तावत् स देवानां मध्ये वसति स्म। स राजा यशसः कृते समग्रां पृथिवीं पर्यटन् अभवत्।