उमा-नाम्ना सा देवी कौशिकी-नाम्ना आवरणं उत्पन्नवती। सा शुम्भं निशुम्भं च उत्तमास्त्रैः हन्तुं प्रवृत्ता। हिमवतः कन्या रूपेण सा जाताऽभवत्। कथं शुम्भं निशुम्भं च महादानवान् हत्वा, तद्वृत्तान्तं त्वं मम कथयितव्यं। यथार्थं सर्वं विस्तारतः आख्या, इति याचितम्। अथ अहं शृणु, स्कन्दस्य सनातनं उत्पत्तिं कथयामि। समर्थनहीनः सन्, सः तपस्यां प्रवृत्तः। स देवतानां सेनापतिः अभवत्, दानवदर्पनाशकः च। महिषासुरे दैत्याधिपे विजिते, देवाः पराजिताः अभवन्। ते श्वेतद्वीपे हरिं महाहंसं शरणं ययुः। हरिः, गर्जितनिनादसदृशं हास्यं कृत्वा, परमात्मा वचनं प्रोवाच— "कस्मात् यूयं सर्वे समागत्य मम समीपं आगताः?" तद् यत् कर्तव्यम्, यस्य आधारः विजयः निश्चितः भवेत्, तद् कुरुत। तत्र मनसः उत्पन्ना दिव्या कन्या मेना नाम्ना अस्ति। हिमगिरिं गत्वा धर्मिष्ठां मेनां प्रयोजनार्थं याच्यत। या दक्षक्रोधात् विमुक्ता, जीवनं मलवत् शुद्धं कृतवती। सा महिषासुरं दैत्यपतिं सह अनुचरैः हन्तुं प्रवृत्ता। तत्र विस्तीर्णजलयुक्ते तीर्थे अक्षयपितृभिः पूज्यं कर्तव्यम्। आत्मत्यागेच्छुभिः एवं कर्तव्यम्। तदनन्तरं, संयुक्तहस्तैः ते परमेश्वरं पप्रच्छुः— "भगवन्, तस्य तीर्थस्य उत्पत्तिं कथय। यत्र दिव्यपितरः अस्माभिः प्रयाणे पूजनीयाः स्युः।" सः कुरुक्षेत्रात् उत्पन्नस्य पावनदिवसस्य अपि उल्लेखं कृतवान्। कृषिसंवत्सरारम्भे संवराणः नक्षत्रात् जातः। बाल्येऽपि धर्मनिष्ठः सदा मम भक्तः अभवत्। तं स महात्मा वेदांश्च सर्ववेदाङ्गैः उपदिशत्। सर्वकार्याणि वसिष्ठाय तपोधनाय समर्प्य, सः वैभ्राजं गत्वा, ततः उन्मादावस्थां प्रविष्टः। गन्धेन तृप्तिं न प्राप्य, सः वनं सर्वदिशः विचरन्। नीलोत्पलैः रक्तोत्पलैः श्वेतोत्पलैः दिव्यैः च, तत्र संवराणः सर्वान् अतीत्य कन्यां अपश्यत्। सा तं दृष्ट्वा कामबाणेन विह्वला अभवत्। राजा अश्वात् अस्थिरासनः भूमौ पतितः। समीपगता अपः सिञ्चित्वा, सः क्षणेन चेतनां प्राप्तवान्। मधुरवाक्यैः तैः सान्त्वितः, जलमिव, सः मेरुशिखरं देववत् स्वेच्छया जगाम। ततः आरभ्य न दिवसा भोजनं न रात्रौ निद्रा। तपोधनः तं तपश्चिन्तया पीडितः दुःखदग्धः। सः तेजस्विनं देवमुपेत्य रथस्थं द्रष्टुम् अगच्छत्। सः सन्मानपूर्वकं रथं प्रविश्य आदित्यसहितः अभवत्।