देवी दुर्गा, महिषासुरेण क्षिप्तं यमदण्डं कोपेन निरस्तवती, तस्य दण्डं बहुधा भग्नं चकार। ततः सायुधं महिषसिंहम् उत्सृज्य, सा दुर्गा त्वरया तस्य महिषासुरस्य पृष्ठे समारूढा। तस्य मृदुलसुकुमारपादाभ्यां तम् असुरं चर्ममिव सिक्त्वा पदेन पीडयामास। अनन्तरं शूलाग्रेण तस्य कण्ठं विदार्य, तस्मात् खड्गधारी पुरुषः निर्गतः। तम् उत्तमखड्गेन शिरः छित्त्वा, तदासुरसैन्यं भीतिस्वरं व्याहरत्। भवानीसचिवैः ताडिताः ते भीता, पातालं प्रविविशुः। सा नारायणी, सर्वलोकाधारभूता, कात्यायनी, उग्रानना सुन्दररूपा च, देवतानामर्थाय पुनः जन्म भविष्यामीति उक्त्वा तेषां मध्ये प्रविष्टा। ततः श्रोतुं उत्सुकः ब्रह्मविदां श्रेष्ठं पप्रच्छ—"शुम्भासुरवधाय, लोकहितकाम्यया, विस्तरेण सर्वं वद।" उमा-नाम्नि तस्याः कोशिकी नाम यः आवरणमुत्पन्नः, तया शुम्भनिशुम्भयोः श्रेष्ठायुधैर्वधः कृतः। सा हिमवतः कन्या जाता इति त्वं मे वक्तुम् अर्हसि। कथं सा शुम्भनिशुम्भौ महादैत्यौ हता, इत्येतत् सर्वं यथावत् विस्तरेण आख्यातव्यम्। "शृणु, स्कन्दस्य सनातनमूलं प्रवक्ष्यामि।" असुरैः समर्थ्यहीनः सन्, तपस्यां प्रवृत्तः। स देवसेनापतित्वं प्राप्य, दानवदर्पनाशकः अभवत्। महिषासुरेण पराजिताः देवा हेमश्वेतद्वीपं गत्वा, तत्र हरिं हंसस्वरूपिणं शरणं ययुः। स भगवान् गंभीरनिनादेन सस्मितम् अवदत्—"कस्य हेतोः यूयं सर्वे मम समीपं समागताः?" यद् येन यूयं निश्चितं विजयः भविष्यति, तत् कुरुत। "एषा मनसो जाता दिव्या कन्या मेना नाम्नी, शैलात् तां पुण्यशीलां प्रयुञ्जीत। या दक्षक्रोधात् विमुक्ता, जीवनं मलमिव विशुद्धं चकार। सा महिषासुरपतिं सगणं हनिष्यति। तत्र विस्तीर्णतीर्थे अक्षयपितॄन् यजनं कुर्यात्। आत्मत्यागेच्छवः तथा कुर्युः।" इति श्रुत्वा, देवाः कृताञ्जलयः तम् परं प्रभुं पप्रच्छुः—"भगवन्, तस्य तीर्थस्य उत्पत्तिं वद, यत्र वयं प्रयाणकाले दिव्यपितॄन् यजेम।" स भगवान् कुरुक्षेत्रात् उत्पन्नस्य तस्य पावनदिवसस्य च वर्णनं चकार। हलादिपर्वणि, संवरणः नक्षत्रात् जातः। स बाल्य एव धर्मनिष्ठः, सदा मम भक्तः। स महात्मा तं सर्ववेदवेदाङ्गैः शिक्षयामास। सर्वकर्माणि तपोधनाय वसिष्ठाय न्यस्य, स वैभ्राजं गतः, ततः उन्मादावस्थाम् अपि प्राविशत्। स गन्धेन तृप्तिम् अलभमानः, सर्वदिशं वनं विचचार। तत्र नीलोत्पलैः, रक्तोत्पलैः, श्वेतोत्पलैः, दिनोत्पलैश्च सह विचरन्, स्वधर्मे स्थितः। एवं, देवीदैत्यमहायुद्धं, देवतानां शरणागमनं, भगवतः उपदेशः, पुण्यतीर्थस्य माहात्म्यं, संवरणस्य जन्मकर्माणि च, सर्वं यथाशास्त्रं, यथाक्रमं प्रवृत्तमिति।