हरिः, गजेन्द्रनाथेन मध्ये गृहीतः। तस्य प्राणनाशेन सः गजस्कन्धात् क्षिप्तः, देवतानां समर्पितश्च। तदा देवी वामहस्तेन तं घूर्णयन्ती, नगरेव मृदङ्गध्वनिं कृतवती। तस्याः हासात् नानाविचित्ररूपधारिणः प्राणी उत्पन्नाः। केचन अश्वमुखाः, अन्ये महिषमुखाः, अपराः वराहमुखाः आसन्। तेषां नानावदना, नानानेत्रा, नानापादा च, विविधायुधधारिणश्च ते अभवन्। केचन तत्र वाद्यानी वादयन्ति, अन्ये अम्बिकां स्तुवन्ति स्म। सा च तान् महावज्रवत् कर्षणस्य शालां यथा, निघ्नन्ती अभवत्। ततः चिक्षुरः सेनापतिः सुरैः सह युद्धाय समुपस्थितः। स भूमौ मेघ इव बाणवृष्टिं कृतवान्। स षोडश सुवर्णपक्षयुक्ततीक्ष्णाग्रबाणान् गृहीत्वा, एकेन सारथिं हत्वा, अन्येन ध्वजं छित्त्वा, धनुषः भङ्गे महाबलवान् खड्गं च ढालं च जग्राह। देवी च चतुर्भिः बाणैः तौ छित्त्वा, शूलं गृहीत्वा, वन्यां शृगाल इव हरिण्याः सह प्रमुदितः। क्रुद्धः स बाणैः ताडितः, असुरः पतितः। भीषणवेगेन विकटास्योऽसुरः अग्रे धावन्। दुरुद्धरः, दुर्मुखः, अन्यश्च मृगाक्षः अपि समागच्छन्। ते सर्वे कात्यायन्याः समीपं विविधशस्त्रास्त्रधारिणः समुपेत्य, सा हास्यं कृत्वा उत्तमं डमरुं वादयितुं प्रारब्धवती। तद्वत् गणनायकाः नृत्यन्तः हास्यं च कृतवन्तः। परात्पराशक्तिः तान् ताडयित्वा केशेषु च गृहीत्वा, जगन्माता वीणां वादयन्ती मदिरां पिबन्ती नृत्यन्ती च अभवत्। तस्या वस्त्राणि स्रस्तानि, प्राणश्च शिथिलः; तं दृष्ट्वा महाअसुरेश्वराः विस्मिताः। सा पक्षपुच्छवक्षसा श्वासवेगेन च, प्रेतगणान् अपाकरोत्। युद्धे सिंहवधाय इच्छन्, स असुरः पलायितः; ततः अम्बिका कोपवती अभवत्। सा सागरान् कम्पयन्ती, मेघान् च विक्षिपन्ती, दुर्गं प्रति अग्रे गतवती। तया गजस्य सुण्डा छिन्ना, स च महाबलवान् महिषः कुलोत्पन्नः अपि पतितः। अग्निदत्तं शूलं क्षिप्तवती, किन्तु तस्य अग्रं मन्दीकृतं भूमौ पतितम्। कुबेरस्य गदां च चालयित्वा, क्षिप्तवती सा; सा गदा भूमौ भग्ना पतिता। तदनन्तरं कोपात् कालदण्डं मुमोच, स यमदण्डः खण्डशः भग्नः। महिषासुरस्य सिंहं परित्यज्य, दुर्गा शीघ्रं तस्य पृष्ठे आरूढा। सा मृदुलपादाभ्यां तम् अपि चर्ममर्दनवत् अपीडयत्। ततः शूलेन कण्ठं विदार्य, तस्मात् खड्गपाणिः पुरुषः निष्पन्नः। सा स्वखड्गेन तस्य शिरः छित्त्वा, असुरसेना विलपन्ती अभवत्। भवानीयाः गणैः ताडिता, भीता असुरा अधःलोकं प्रविविशुः। नारायणी, सर्वलोकाधारः, कात्यायनी, उग्रमुखी, सुन्दररूपा च सा। 'देवानां हिताय पुनः जन्म ग्रहीष्ये' इति उक्त्वा, दुर्गा तेषु प्रविष्टा। अद्य मम महती जिज्ञासा, हे ब्रह्मविद्, विस्तारतः कथय। शुम्भासुरवधाय, लोककल्याणकाम्यया।