अद्य भो भगवन्, एष महान् पर्वतः मम मार्गं निवारयति; तस्मात् त्वं विन्ध्यं नीचीकुरु यत्नेन इति प्रार्थितम्। सूर्यस्य तेजसा विजितः अयं पर्वतः मम संरक्षणे भविष्यति; तव किं दुःखं स्यात् इति प्रतिपन्नम्। ततः महर्षिः दण्डकवनात् निर्गत्य जरया कलेवरं समाश्रित्य विन्ध्याचलमगच्छत्। स वृद्धः दुर्बलः च, त्वां आरोढुं अशक्तः अस्मि; अतः त्वं शीघ्रं नीचो भव इति उक्तवान्। स महर्षिः विन्ध्यं अतिक्रम्य, तस्य पारं गत्वा, पर्वतं प्रति पुनरपि भाषितवान्—यावदहं पुनरागमिष्यामि, तावत् त्वं अत्र न वर्धस्व; अन्यथा अवमानात् त्वां शापयिष्यामि इति। स पर्वतः तस्मिन्नेव आशायाम् स्थित्वा, महर्षेः पुनरागमनस्य कालं प्रतीक्षते स्म। ततः स महर्षिः विदर्भकन्यां तत्र स्थापयित्वा स्वशान्ताश्रमे प्रतिनिवृत्तः। स तपसा दीप्तः मुनिः शेषकालं दण्डके वासं कृत्वा, तपः अनुष्ठाय तत्रैव स्थितवान्। स निश्चितवान्—नाहं निवर्तिष्ये इति, तस्मात् स विन्ध्यस्य नीचशिखरे एव वसति स्म। परं तु तस्योपरि शिखरे दुर्गा, मुनिभिः स्तूयमाना, दैत्यविनाशाय तिष्ठति स्म। सर्वाः अप्सरसः कात्यायन्याः समीपे तिष्ठन्त्यः, तां सान्त्वयन्त्यः, शोकवर्जिताः आसन्। तस्मिन्नन्तरे, तत्र दृष्ट्वा चण्डमुण्डौ, दैत्यश्रेष्ठौ, तां तपस्विनीं युवतीं अपश्यताम्। तौ महिषासुरस्य दूती भवित्वा, तां दैत्यराणीं प्रति एवं ऊचतुः—देवि, अत्र एका कन्या, दिव्यस्त्रीणां मध्ये अपि शोभनतमा, महाशक्तियुक्ता अस्ति। सा त्रिनयना, त्रिणि अग्नीन् विजित्य, गलेन शङ्खं निगृह्णाति। त्वं सर्वस्य जगतः प्रकाशिका इति ज्ञात्वा, तस्याः स्तनौ केवलं प्रेम्णा दुर्गगिरिदुर्गौ जातौ। तव वीर्यं ज्ञात्वा, ते कामेन यन्त्रवत् कृतौ। भयभीतस्य सन्देहयुक्तस्य प्रेम्णः, तत्र इव सोपानं निर्मितम्। त्वत्तः भीतो यो आरोहति, तस्मिन्मन्मथस्य स्वेदः प्रवहति। तस्याः सौन्दर्यगृहस्य मुद्रां स्वयमेव कामराजः दत्तवान्। अहं तद् नगरीं सम्यक् सुदृढप्रतोलां मन्ये, या कामदेवेन रक्षिता। तत्र वासार्थं कामदेवेन जनाः भूमिवत् स्थापिता इव। सृष्ट्वा स्रष्टा श्रान्तः तां हस्ते समर्प्य परीक्षितवान्। स जगत् गृहीत्वा, नवसृष्ट इव, केवलं सौन्दर्येण गुणं सम्पाद्य तिष्ठति। तयोः आज्ञया, रत्नखड्गमालिका तस्याः अङ्गुलिषु आकाशे तारामालिवत् दृष्टा। वयं तां यथेष्टं दृष्टवन्तौ, न तु तस्याः कः जनकः, कस्य वा कन्या, किम् साधारणयुवती वा इति न जानिम। त्वं स्वयम् विन्ध्यं गत्वा पश्य; यथेष्टं यथोचितं च कुरु। ततः स दैत्यराजः निःसंशयं मनसि निश्चित्य उवाच—अत्र महिषः नास्ति। यः कुत्रापि आगच्छति, हे ब्राह्मण, येन केन प्रकारेण, स नीयते वा स्वयमेव गच्छति। ततः महाअसुरेशः उग्रायुधं, चिक्षुरं, रक्तबीजं च आज्ञापयामास। ते दानुपुत्राः आगत्य, विन्ध्यतले सैन्यं स्थापयित्वा तत्रैव तस्थुः। तत्र दुन्दुभिः मायासुतः, रिपुसैन्यविनाशकः, नगारेण घोषयन् तिष्ठति स्म। ततः, स दुन्दुभिः तां कन्यां प्रति उक्तवान्—हे कन्ये, अहं महाअसुरस्य दूतः, रणशूरस्य रम्भासुतस्य। त्वं सत्यं वद, मोहं विना, यद् रम्भासुतः उक्तवान् तत् शृणु। स रम्भासुतः, उत्तमासने सुखेन स्थित्वा, इदं वचनं प्रोवाच—यथा मया संग्रामे पराजिता देवाः शक्तिहीनाः भूमौ विचरन्ति, तथा अहं इन्द्रः, अहं रुद्रः, अहं सूर्यः; सर्वेषु लोकेषु अहं प्रभुः। ये मया युद्धे प्रतियाताः, यक्षः वा प्रेतः वा, कश्चन जीवितुम् इच्छति न। हे विशाललोचने, अद्य श्रावणमासे, मम परिश्रमेण सम्पादितानि सर्वाणि कार्याणि अत्र समागतानि।