स तदा खड्गधारः भीषणान् यक्षान् उद्यतशस्त्रः दूरं प्रहास्य, रम्भासुतं महिषं रक्षकम् एव तत्र अवशिष्टवान्। स सर्वेषां देवतानां सहितः इन्द्ररुद्रार्कमरुतः विजेता अभवत्। शम्बरतरकादीन् असुरान् पराजित्य, असुरमहाराजैः राज्याभिषिक्तः अभवत्। ततः चन्द्रसूर्येन्द्रैः लोकाः त्यक्ताः, धर्मः च दूरं नीतः, विरोधितः च अभवत्। ते तदा मया स्तोत्रेण नीताः, श्रीपतिं चक्रधारिणं द्रष्टुं ययुः। तं दृष्ट्वा प्रणम्य, सिद्धिद्वयम् महिषसुतस्य कर्माणि तस्मै निवेदयामास। स्वर्गात् अपसारिताः, भूमौ वासाय नियुक्ताः, महिषासुरेण। यदि अद्य न पातालं गच्छेम, दानवेन युद्धे निहन्येम। एतद् दृष्ट्वा, हरिः अक्षरात्मा कालेनलवद् सहसा कोपितः अभवत्। तथा शक्रादिदेवतानां मुखात् महान् तेजः ओजः च निष्पन्नम्। तद् अप्रतिमेन महर्षिणा कात्यायनेन संगृहीतम्। तस्मात् कात्यायनी योगशुद्धशरीरा, विस्तीर्णनेत्रा, जाताः। यमस्य केशः, हरितेजसा बाहवः, एवं अष्टादश बाहवः अभवत्। वारुणतेजसा जघनोरूः संयुक्तं उत्पन्नम्। सूर्यतेजसा अङ्गुल्यः, भूमितेजसा हस्ताङ्गुल्यः अभवत्। साध्यैः कामधनुष्सदृशं भ्रूयुग्मं निर्मितम्। ततः सा कात्यायनी नाम्ना जगति प्रसिद्धा अभवत्। अग्निना तेजः दत्तम्, वायुनाः धनुः, सूर्येण अक्षय्यसायककुञ्चिका। ब्रह्मणा जपमाला कमण्डलु च, कालः तीक्ष्णखड्गं कवचं च। वसुनां कर्ता दिव्यशिल्पी किरीटमुक्ताफलकुण्डलार्धचन्द्रपरशु च दत्तवान्। नागेशः नागहारं, अव्ययपुष्पदायकः मालां दत्तवान्। देवश्रेष्ठैः सहितैः इन्द्रविष्णुरुद्रवाय्यग्निसूर्यैः सा स्तूता। निद्रा स्वस्वरूपेण भूमौ व्यापिता, तृष्णा लज्जा क्षुधा भयम् सौन्दर्यं च। जीविका दया मोहः च तस्याः रथः; संसाररूपिण्यै दिव्यायै नमः। विन्ध्यः महागिरिः शिखरैः उन्नतः अगस्त्येन नीचीकृतः। किमर्थं कः च एतत् कृतवान्, शुद्धचारित्रे कथय। ततः सूर्यः कुम्भभावं यज्ञान्ते दृष्ट्वा इदं वचनम् उवाच। वरं यच्छ, यद् इच्छसि, येन त्रिलोक्ये सुखेन वसेयम्। यद् मनः कामयते, तत् दास्यामि; कश्चित् प्रार्थकः मम निराशः न गच्छति। अद्य, प्रभो, एष महागिरिः मम मार्गं रोद्धुम्; विन्ध्यं नीचीकर्तुं प्रयत्नं कुरु। एष पर्वतः तव रश्मिभिः जितः, मम संरक्षणे भविष्यति; तव किं दुःखम्। महर्षिः दण्डकात् विन्ध्यं वृद्धशरीरेण अगच्छत्। वृद्धोऽस्मि, दुर्बलः, त्वां आरोढुं न शक्नोमि; अतः शीघ्रं नीचीकृत्य भव। ऋषिस्रेष्ठः विन्ध्यं अतिक्रम्य, तं पर्वतं उवाच। यावत् अहं पुनः आगच्छामि, तावत् न वर्धस्व; अन्यथा तव अवज्ञाय शापं दास्यामि। स आशां प्रविश्य, तत्र स्थित्वा, ऋषिस्रेष्ठस्य आगमनं प्रतीक्षते स्म। ततः विदर्भकन्यां तत्र स्थापित्वा, स्वं मृदु आश्रमं अगच्छत्। तपशक्तिसम्पन्नः ऋषिः दण्डके शेषकालं तपस्यन् स्थितः। न निवर्तितुं निश्चित्य, तस्मिन् नीचीकृतशिखरे एव स्थितः।