स तु तदा पातालं प्रविश्य स्वं भवनं गतवान्। तथा किल दुष्टकर्मा मलवतं प्रति जगाम। सः तेन सह यक्षाणां पुण्ये श्रेष्ठे च देशे समं गतः। तत्र तेन स्वेच्छया रूपं परिवर्तयितुं शक्नुवन्तं शुद्धात्मानं महिषं पुत्रं जनयामास। सा च धर्मरक्षिणी स्त्री स्वं शीलं रक्षन्ती महात्मानं दितिं समीपमगच्छत्। तदा त्वरया खड्गं निष्कृष्य सः महिषं प्रति धावितवान्। सा साध्वी गुह्यकैः संरक्षिता, तैः च महिषो निवारितः। स तु दिव्ये सरसि पतित्वा स Daityaḥ मृत्युम् उपगतः। यक्षेषु स आश्रयं प्रपन्नः, मृगगणान् अपाकुरुत्। सा कृष्णवर्णा पतिसहितं चितायामारोपिता। सः खड्गपाणिः भीषणः तान् यक्षान् अपाकुरुत्, केवलं रम्भापुत्रं महिषं रक्षकम् अपि। सः सर्वत्र देवान्, इन्द्ररुद्रार्कमरुतः सहितान्, विजित्य, असुरेन्द्रैः शम्बरतारकादीन् जेत्वा, राज्याभिषिक्तः। तदा सोमेन, इन्द्रेण, सूर्येण च लोकाः परित्यक्ताः, धर्मश्च दूरं नीतः प्रतिकूलश्च जातः। तत्राहं तान् नेतुम्, स्तोत्रेण, श्रीपतिं चक्रधरं द्रष्टुं तस्मिन्काले अगच्छम्। तं दृष्ट्वा प्रणम्य, तौ सिद्धिदौ तस्य महिषजन्मनः कर्माणि निवेदयामासताम्। तेन महिषासुरेण स्वर्गात् निपातिताः, भूमौ वासाय नियोजिताः स्म। यदि अद्य न पातालं गच्छेम, युद्धे दानवेन विनाश्यमः। तद् दृष्ट्वा हरिः अक्षरात्मा सहसा कोपितः, कालाग्निवत्। तदा शक्रादिदेवानां मुखेभ्यः महत्तेजः शक्तिश्च निर्गता। तद् एकत्र कृतं महर्षिणा कात्यायनेन, अतुल्येन। तस्मात् सा जाता—कात्यायनी, विस्तीर्णविलोचनासु, योगशुद्धतनु। यस्याः केशा यमस्य, भुजाः हरितेजसः, एवं अष्टादशभुजा अभवन्। ऊरूर्जङ्घे च जलाधिपतेः तेजसा संयुक्ते। सूर्यतेजः कराः, पृथिव्याः कराङ्गुल्यः। सध्यानां भ्रूयुगलं, कामधनुर्धनुष्कल्पं, निर्मितम्। तदा सा कात्यायनीति नाम्ना जगति प्रसिद्धा बभूव। अग्निना शक्तिः, वायुन धनुः, सूर्येण अक्षय्यशरकोशश्च दत्तः। ब्रह्मणा जपमाला कमण्डलुश्च, कालेन तीक्ष्णः खड्गः सह कवचेन। विश्वकर्मणा किरीटमणिः, कुण्डले, अर्धचन्द्रः, परशुश्च दत्ताः। नागपतिना नागहारः, अक्षयपुष्पप्रदातृणा माल्यं च। देवश्रेष्ठैः, इन्द्रविष्णुरुद्रवाय्वग्निसूर्यैः सहितैः, सा स्तुता। स्वस्वरूपे निद्रा भूमौ व्यापिता; तृष्णा, लज्जा, क्षुधा, भयम्, सौन्दर्यं च। जीविका, दया, मोहः, अस्याः रथः; संसाररूपिण्यै तस्यै नमः। विन्ध्यः महागिरिः, उन्नतशिखरः, अगस्त्येन नीचीकृतः। किं हेतोः, केन चैतत् कृतं? एतद् शुद्धाचार त्वं कथय। तदा सूर्यः, कुम्भभवं यज्ञान्ते दृष्ट्वा, इदं वचनमुवाच। वरं देहि, यं इच्छसि, येन त्रिषु लोकेषु सुखेन वसेयम्। यं कामं हृदि चिन्तयसि, तं दास्यामि; मम कश्चन याचकः निराशः न गच्छति।