स्वशिरः छेदितुमिच्छन् स तेन अग्निना निरुद्धः। अन्येन हन्तव्यो दुःखेन सागर इव दुस्तरः, आत्मनैव विनाशाय नियतः तु ततोऽपि दुष्प्राप्यः। तं तदा निरुद्धं दृष्ट्वा उच्यते—मा मृत्युमुपयाहि, यतः मृतस्य सर्वाण्यत्र आख्यानानि विनश्यन्ति। तव अतुल्यतेजसा मम पुत्रः त्रैलोक्यविजयी भवतु इति प्रार्थितम्। स पुत्रः वातसमानबलः, यथाकामं रूपधारी, शस्त्रविद्यायाम् अपि निपुणः भविष्यति। यद्यत् मनसा संकल्पयिष्यसि, तत्सर्वं साधयितुम् अर्हसि, पुत्र इति तस्य आशीः दत्ता। ततः स यक्षं मालवतं द्रष्टुं सन्नद्धः, अन्यैः यक्षैः परिवृतं, तत्र गजाः, महिषाः, अश्वाः, गावः, अजा मेषाः च समन्तात् दृष्टाः। सौन्दर्यसम्पन्नायां त्रिहायणी नाम्नि महाराज्ञ्यां तपस्विनि तस्य समागमः अभवत्। तदा स भाग्यवेगेन यात्रायां प्रवृत्तः। अधस्तात् लोकं प्रविश्य स्वगृहं प्रपेदे। तत्र पापाचार्याख्यया मालवतं जगाम। स यक्षाणां पुण्ये श्रेष्ठे च देशे सह गच्छन्, तत्र एकं विशुद्धात्मानं पुत्रं महिषरूपिणं यथाकामरूपधारिणं जनयामास। सा च पतिव्रता स्त्री दिव्यगुणयुता दितिेः समीपं गता, स्वधर्मपालनाय। तदा कश्चन क्षिप्रं खड्गं निष्कर्ष्य महिषं प्रति धावन्। सा सत्कर्मणा गुह्यकैः रक्षिता, तैः च महिषः निगृहीतः। स महिषः दिव्ये सरसि पतितः, तत्रैव दैत्यः नष्टः। स यक्षेषु शरणं गतः, मृगान् अपि ताडयन्, हे मुनि। सा कृष्णवर्णा स्वपत्न्या सह चितायां स्थापिता, तत्रैव पतिसहिता आरोहति स्म। स तदा भयङ्करान् यक्षान् खड्गपाणिना सम्प्रेर्य अपाकरोत्, केवलं राम्भापुत्रं महिषं रक्षकम् अवशेषयत्। स सर्वत्र देवान् विजित्य, इन्द्ररुद्रार्कमरुद्भिः सह विजयी अभवत्। असुरेन्द्रैः शम्बरतारकादीन् जित्वा राज्याभिषिक्तः। तस्मिन् काले सोमः, इन्द्रः, सूर्यः च तस्य राज्यं परित्यज्य, धर्मं दूरं नीतवन्तः। अथाहं तान् नेतुं स्तुत्या श्रीपतिं चक्रपाणिं द्रष्टुं तत्र अगच्छम्। तं दृष्ट्वा, प्रणम्य, तौ सिद्धिदातारौ तस्मै महिषासुरकृत्यं निवेदयामासतुः। स्वर्गात् अपसार्य, पृथिव्यां वासाय अस्मान् महिषासुरेण बलात् स्थापिताः। यदि अद्य न पातालं गच्छामः, तर्हि दानवेन युद्धे विनाश्येम। तद् दृष्ट्वा भगवान् हरिः कालाग्निवत् कोपाविष्टः अभवत्। तदा शक्रादिदेवानां मुखेभ्यः महत्तेजो वीर्यम् उत्पन्नम्। तत् सर्वं महर्षिणा कात्यायनेन एकत्रीकृतम्। तस्मात् कात्यायनी योगशुद्धदेहा, विशाललोचना, उत्पन्ना। तस्याः केशा यमतेजसः, बाहवः हरिवीर्यस्य, अष्टादश बाहवः तत्र जाताः। जङ्घोरू जलाधिपतेः तेजसा, अङ्गुल्यः सूर्यतेजसा, हस्ताङ्गुल्यः पृथिव्याः वीर्येण। सुन्दरभ्रुवौ साध्यैः, कामधनुना सदृशे, निर्मिते। सा तदा कात्यायनीति नाम्ना जगति प्रसिद्धा अभवत्। अग्निना शक्तिः दत्ता, वायुनाः धनुः, सूर्येण अक्षय्यतोणीशराः, ब्रह्मणा जपमाला कमण्डलुश्च, कालात् तीक्ष्णः खड्गः कवचेन सह दत्तः।