ਤਤ੍ਤਦ੍ ਗੁਣਵਤੇ ਦੇਯਂ ਤਦੇਵਾਕ੍ਸ਼ਯਮਿਚ੍ਛਤਾ
ਜੇ ਅਟੱਲ ਫਲ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਤੋ ਧਨਮਾਹਾਰ੍ਯਂ ਯष੍ਟਵ੍ਯਂ ਚਾਪਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ
ਧਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਕਮਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯਜਨ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਮਸ਼ਙ੍ਕੇਨ ਯਨ੍ਨ ਗੋਪ੍ਯਂ ਮਹਾਜਨੇ
ਉਹੀ ਕੰਮ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਲੁਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਪਰਤ੍ਰੇਹ ਚ ਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮਂ ਧਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮੋ ऽਵਧਾਰ੍ਯਤਾਮ੍
ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸਾਂਗੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮਂ ਧਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮੋ ऽਵਧਾਰ੍ਯਤਾਮ੍
ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸਾਂਗੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਭੂਮੌ ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਪਿਤृਦੇਵਾਤਿਥਿਕ੍ਰਿਯਾ
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੋਣਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ—
ਵਨ੍ਯਸ੍ਨੇਹਨਿषੇਵਿਤ੍ਵਂ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਵਿਧਿਸ੍ਤ੍ਵਯਮ੍
ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ-ਫੂਲ ਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨਾ—ਇਹੀ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ।
ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵਮਾਵਾਸੇ ਨੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਸਤਿਸ਼੍ਚਿਰਮ੍
ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣਾ, ਤੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਰਹਿਣਾ—
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਾਵਬੋਧੇਚ੍ਛਾ ਤਥਾ ਚਾਤ੍ਮਾਵਬੋਧਨਮ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ।
ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮਾਣਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਨਿਸ਼ਾਮਯ ਨਿਸ਼ਾਚਰ
ਹੁਣ ਹੋਰ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯਾਪਿ ਕਥਿਤਾ ਯੇ ਚਾਚਾਰਾ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਯ ਹਿ
ਕਿਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਜੋ ਆਚਾਰ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਹਨ।
ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਯਮੁਤ੍ਤਮਂ ਤ੍ਵੇਕਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਣਦਾਚਰ
ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਅਮਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਯੋ ਹਾਪਯਤਿ ਤਸ੍ਯਾਸੌ ਪਰਿਕੁਪ੍ਯਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਹ ਰੀਤ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਨੁਰ੍ਵੈ ਯਤਤੇ ਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਣਦਾਚਰ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਤ ਦੀ ਇਹ ਰੀਤ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਸੂਰਜ ਆਪ ਹੀ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਸਂਤ੍ਯਜੇਚ੍ਚਾਪਿ ਨਿਜਂ ਹਿ ਧਰ੍ਮਂ ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯੇਤ ਦਿਵਾਕਰਸ੍ਤੁ
ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਵਾਕਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਗਾਮ ਚੋਤ੍ਪਤ੍ਯ ਪੁਰਂ ਸ੍ਵਕੀਯਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਧਰ੍ਮਮਵੇਕ੍ਸ਼ਮਾਣਃ
ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਗਿਆ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ।
ਸਮ੍ਹੂਯਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨ੍ ਧਾਰ੍ਮਿਕਂ ਵਚਃ
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਦਾਨਂ ਦਯਾ ਚ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮਮਾਨਿਤਾ
ਦਾਨ, ਦਇਆ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ—
ਸਦਾਚਾਰਨਿषੇਵਿਤ੍ਵਂ ਪਰਲੋਕਪ੍ਰਦਾਯਕਾਃ
ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਰੀਅਤ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸੋਹਮਾਜ੍ਞਾਪਯੇ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮਵਿਕਲ੍ਪਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਦੇ ਕਰੋ।
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਙ੍ਗਂ ਤੇ ਧਰ੍ਮ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਮੁਦਿਤਮਾਨਸਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੈਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਦਾਟਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਗਨ੍ਤੁਂ ਨਾਸ਼ਕ੍ਤੁਵਨ੍ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ
ਸੂਰਜ, ਤਾਰੇ ਤੇ ਚੰਦ, ਕੋਈ ਵੀ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਦਿਵਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸਦृਸ਼ਃ ਕ੍ਸ਼ਣਦਾਯਾਂ ਚ ਸੂਰ੍ਯਵਤ੍
ਦਿਨ ਚ ਉਹ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ।
ਸ਼ਸ਼ਙ੍ਕਮਿਤਿ ਤੇਜਸ੍ਤ੍ਵਾਦਮਨ੍ਯਨ੍ਤ ਪੁਰੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚਮਕ ਚੰਦ ਦੀ ਹੈ।
ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਿਕਸਿਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵਿਭੂਤਿਂ ਦਾਤੁਮੀਪ੍ਸਵਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਤ ਵੇਲੇ, ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਵੰਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਖਿੜ ਪਏ।
ਤਾਨ੍ ਵਾਯਸਾਸ੍ਤਦਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦਿਵਾ ਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਕੌਸ਼ਿਕਾਨ੍
ਫਿਰ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਾਂ ਦਿਨ ਚ ਕੌਸ਼ਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਸਨ।
ਆਕਣ੍ਠਮਗ੍ਨਾਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਰਾਤ੍ਰੌ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਥ ਵਾਸਰਮ੍
ਰਾਤ ਨੂੰ, ਦਿਨ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਗਲੇ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਮਨ੍ਮਾਨਾਸ੍ਤੁ ਦਿਵਸਮਿਦਮੁਚ੍ਚੈਰ੍ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ ਚ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾ ਕੇ, ਦਿਨ ਭਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।