ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਵੇਦਵੇਤ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੁਪੂਜਾਰਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ
ਆਪਣੀ ਪਾਠ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵੇਦਨਂ ਨੀਤਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਹਰਭਕ੍ਤਿਰੁਦਾਹृਤਾ
ਨੀਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਤੇ ਹਰਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਪਿ ਸ੍ਥਿਰਾ
ਆਤਮ-ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਡਟੇ ਰਹਿਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਿਰਾ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵੋ ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਸਰਸਵਤੀ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਪੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਗਾਂਧਰਵਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਣਾਂ ਧਰ੍ਮੋ ऽਯਂ ਭਵਾਨ੍ਯਾਂ ਭਕ੍ਤਿਰੇਵ ਚ
ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਤੇ ਭਵਾਨੀ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਹੀ ਹੈ।
ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਿਲ੍ਪਾਨਾਂ ਧਰ੍ਮਃ ਕਿਂਪੁਰੁषਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸਭ ਕਲਾ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ, ਕਿੰਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਾਮਚਾਰਿਤਵਂ ਧਰ੍ਮੋ ऽਯਂ ਪੈਤृਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਯਮਾਦ੍ਧਰ੍ਮਵੇਦਿਤ੍ਵਮਾਰ੍ਥੋ ਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਅਰਥ ਦਾ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਮਨਾਯਾਸਂ ਦਯਾਹਿਂਸਾ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਦਮਃ
ਕੰਜੂਸੀ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਦਇਆ, ਅਹਿੰਸਾ, ਮਾਫ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ—
ਸ਼ਙ੍ਕਰੇ ਭਾਸ੍ਕਰੇ ਦੇਵ੍ਯਾਂ ਧਰ੍ਮੋ ऽਯਂ ਮਾਨਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸ਼ੰਕਰ, ਭਾਸਕਰ ਤੇ ਦੇਵੀ ਵਿਚ ਇਹ ਮਾਨਵ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਸ਼ੌਣ੍ਡੀਰ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮੋ ऽਯਂ ਗੁਹ੍ਯਕੇष੍ਵਿਤਿ
ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਂ ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕੇ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮੋ ऽਯਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਆਤਮ-ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਦੀ ਭਗਤੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਮਯਂ ਧਰ੍ਮਃ ਸਦਾ ਚਾਮਿषਗृਧ੍ਨੁਤਾ
ਪਿਸਾਚਾਂ ਲਈ ਇਹ ਧਰਮ ਹੈ: ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਸ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਨਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਕਥਿਤਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵ ਗਤਿਪ੍ਰਦਾਃ
ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਤੇ, ਜੋ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੱਸੇ ਸਨ।
ਤਤ੍ਰ ਯੇ ਮਾਨਵਾ ਧਰ੍ਮਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਭੂਯੋ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਥ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੜ ਦੱਸੋ।
ਯੇ ਵਸਨ੍ਤਿ ਮਹੀਪृष੍ਠੇ ਨਰਾ ਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਸਪ੍ਤਸੁ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—
ਜਲੋਪਰਿ ਮਹੀਯਂ ਹਿ ਨੌਰਿਵਾਸ੍ਤੇ ਸਰਿਜ੍ਜਲੇ
ਜਲ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ, ਨੌਕਾ ਵਾਂਗ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕਰ੍ਣਿਕਾਕਾਰਮਤ੍ਯੁਚ੍ਚਂ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਸਤ੍ਤ੍ਮ
ਉਸ ਨੇ ਘਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਰਗਾ ਬਣਾਇਆ।
ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਦ੍ਵੀਪਸਂਜ੍ਞਾਨਿ ਕृਤਵਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਹ ਥਾਂ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਜੋ ਯੋਜਨਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ੋ ਬਾਹ੍ਯਤਃ ਸਂਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪਲਕਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਟਾਪੂ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਦ੍ਵੀਪੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ऽਸ੍ਯ ਮਹੋਦਧੇਃ
ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਟਾਪੂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਘृਤੋਦੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪਾਤ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਕੁਸ਼ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਘੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਤਤੋ ऽਪਿ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਮੁਦ੍ਰੋ ਦਧਿਸਂਜ੍ਞਿਤਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਦਹੀਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਏਤੇ ਚ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮਪਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡੇ ਹਨ ਤੇ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਾਤ੍ ਸਮਾਰਭ੍ਯ ਯਾਵਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਬ੍ਧਿਰਨ੍ਤਤਃ
ਜੰਬੂ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਖਰੀ ਦੂਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ,
ਕੋਟ੍ਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਲਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਚ੍ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ
ਰਾਕਸ਼ਸ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚਾਰ ਕਰੋੜ ਪੰਜ ਪੰਜ ਲੱਖ ਹੈ।
ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ੍ਡਕਟਾਹੇਨ ਸਮਨ੍ਤਾਦਿਭਿਪੂਰਿਤਮ੍
ਇਹ ਹਰ ਪਾਸੇ 'ਲੱਖ-ਮੰਡ-ਕਟਾਹ' ਨਾਪ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਗਦਿष੍ਯਾਮਸ੍ਤਵ ਵਯਂ ਸ਼ृਮੁष੍ਵ ਤ੍ਵਂ ਨਿਸ਼ਾਚਰ
ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਥੇ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਸੁਣੋ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ।
ਸ਼ਾਕਾਨ੍ਤੇषੁ ਨ ਤੇष੍ਵਸ੍ਤਿ ਯੁਗਾਵਸ੍ਥਾ ਕਥਞ੍ਚਨ
ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਬਦਲਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।