ਭਰਦ੍ਵਾਜਰ੍षਿਣਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਯਜ੍ਞਵਾਟਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯਤ੍
ਉਹ ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯਜਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭਗਵਨ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਿਂ ਦਦ੍ਮਿ ਤਵ ਮਾਨਦ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਪੂਜਣਯੋਗ, ਦੱਸੋ—ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦਿਵਾਂ?'
ਵਿਹਸ੍ਯ ਸੁਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ
ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਹੱਸਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।
ਨ ਸ ਧਾਰਯਤੇ ਭੂਮ੍ਯਾਂ ਪਾਰਕ੍ਯਾਂ ਜਾਤਵੇਦਸਮ੍
ਉਹ ਪਰਾਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਤਵੇਦਸ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਮਚ੍ਛਰੀਰਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਦੇਹਿ ਰਾਜਨ੍ ਪਦਤ੍ਰਯਮ੍
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇਵੋ।
ਬਾਣਂ ਚ ਤਨਯਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਇਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਣ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ:
ਯੇਨ ਕ੍ਰਮਤ੍ਰਯਂ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਾਦ੍ ਯਾਚਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਤੋ ऽਪਿ ਚ
ਕੌਣ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਸਮਝਦਾਰ ਵੀ ਹੈ?
ਧਨਾਦਿਕਂ ਭੂਰਿ ਨ ਵੈ ਦਦਾਤਿ ਯਥੇਹ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨ ਬਹੁਪ੍ਰਯਾਸਃ
ਉਹ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਆਦਿਕ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਲੈਣਾ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।
ਮਯਿ ਦਾਤਰਿ ਯਸ਼੍ਚਾਯਮਦ੍ਯ ਯਾਚੇਤ੍ ਪਦਤ੍ਰਯਮ੍
ਮੈਂ ਆਪ ਦਾਤਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅੱਜ ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਯਾਚਸ੍ਵ ਵਿष੍ਣੋ ਗਜਵਾਜਿਭੂਮਿਂ ਦਾਸੀਹਿਰਣ੍ਯਂ ਯਦਭੀਪ੍ਸਿਤਂ ਚ
ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਜਮੀਨ, ਦਾਸੀਆਂ, ਸੋਨਾ—ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਮੰਗ ਲਵੋ।
ਦਾਤੁਰ੍ਯਾਚਯਿਤੁਰ੍ਲਜ੍ਜਾ ਕਥਂ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਦਤ੍ਰਯੇ
ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਮੰਗਣ ਵਿੱਚ ਦਾਤਾ ਤੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ?
ਏਤਭ੍ਯਃ ਕਤਮਂ ਦਦ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਾਚਸ੍ਵ ਵਾਮਨ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ? ਜੋ ਮੰਗਣਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਮਨ, ਮੰਗ ਲਵੋ।
ਏਤਾਵਤਾ ਤ੍ਵਹਂ ਚਾਰ੍ਥੀ ਦੇਹਿ ਰਾਜਨ੍ ਪਦਤ੍ਰਯਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਇੰਨੀ ਹੀ ਲੋੜ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇਵੋ।
ਬਲਿਰ੍ਭृਙ੍ਗਾਰਮਾਦਾਯ ਦਦੌ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕ੍ਰਮਤ੍ਰਯਮ੍
ਬਲੀ ਨੇ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਕ੍ਰਮਣਾਰ੍ਥਾਯ ਬਹੁਰੂਪਂ ਜਗਨ੍ਮਯਮ੍
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਏ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਲਿਆ।
ਸਤ੍ਯਂ ਤਪੋ ਜਾਨੁਯੁਗ੍ਮੇ ਊਰੁਭ੍ਯਾਂ ਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰੌ
ਉਸ ਦੇ ਗੋਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਮੈਰੂ ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਸਨ।
ਲਿਙ੍ਗੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮਨ੍ਮਥਸ਼੍ਚ ਵृषਣਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਉਸ ਦੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਵੱਸਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
ਵਲਿषੁ ਤ੍ਰਿषੁ ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਾਸ੍ਤੁ ਜਠਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।
ਪृष੍ਠਸ੍ਥਾ ਵਸਵੋ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧੌ ਰੁਦ੍ਰੈਰਧਿषਠਿਤੌ
ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਵਸੂ ਦੇਵਤੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੁਦਰ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
ਹृਦਯੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕੁਲਿਸ਼ੋ ਹृਦਯਾਸ੍ਥਿषੁ
ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਸੀ।
ਗ੍ਰੀਵਾਦਿਤਿਰ੍ਦੇਵਮਾਤਾ ਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਲਯਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਸ ਦੀ ਗਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਅਦਿਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਸੀ; ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਸਨ।
ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਮੋਕ੍ਸ਼ੀਯਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਃ ਸ਼ੌਚਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਮੋਖ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਥੇ ਹੀ ਸਨ।
ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਥੋ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾ ਚ ਮਰੁਤਃ ਸਰ੍ਵਸਂਧਿषੁ
ਉਸ ਦੀ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾਨ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰੁਤ ਸਨ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੌ ਚ ਨਯਨੇ ਪਕ੍ਸ਼੍ਮਸ੍ਥਾਃ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਦਯਃ
ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਨ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਆਦਿਕ ਤਾਰੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਉੱਤੇ ਸਨ।
ਤਾਰਕਾ ਰੋਮਕੂਪੇਭ੍ਯੋ ਰੋਮਾਣਿ ਚ ਮਹਰ੍षਯਃ
ਤਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਰੋਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਬਣ ਗਏ।
ਕ੍ਰਮੇਣੈਕੇਨ ਜਗਤੀਂ ਜਹਾਰ ਸਚਰਾਚਰਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਇਕ-ਇਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਾਕ੍ਰਮਤੋ ਨਾਭਿਂ ਸੂਰ੍ਯੇਨ੍ਦੂ ਸਵ੍ਯਦਕ੍ਸ਼ਿਣੌ
ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸਨ।
ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਰ੍ਧਾਰ੍ਧੇਨ ਵੈਰਾਜਂ ਮਧ੍ਯੇਨਾਪੂਰ੍ਯਤਾਮ੍ਬਰਮ੍
ਆਧੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਅਰਧ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਆਸਮਾਨ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੋਦਰਮਾਹਤ੍ਯ ਨਿਰਾਲੋਕਂ ਜਗਾਮ ਹ
ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵেশ ਕਰ ਲਿਆ।
ਕੁਟਿਲਾ ਵਿष੍ਣੁਪਾਦੇ ਤੁ ਸਮੇਤ੍ਯ ਕੁਟਿਲਾ ਤਤਃ
ਟੇਢਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪੈਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਪ ਵੀ ਟੇਢਾ ਹੋ ਗਿਆ।