ਬਨ੍ਧਨਂ ਵਾ ਵਧੋ ਵਾਪਿ ਪੂਰ੍ਵਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਜਾਯਤੇ
ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂ ਮੌਤ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਭਵਾਨ੍ ਦਿਵਾਕੀਰ੍ਤਿਮਿਮਂ ਸੁਪੁਤ੍ਰਂ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਧਰ੍ਮੇ ਵਿਨਿਯੋਜਯਸ੍ਵ
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਇਸ ਪੁੱਤ੍ਰ ਦਿਵਾਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾ।
ਭਵਾਨ੍ ਦਿਵਾਕੀਰ੍ਤਿਮਿਮਂ ਸੁਪੁਤ੍ਰਂ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਧਰ੍ਮੇ ਵਿਨਿਯੋਜਯਸ੍ਵ
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਇਸ ਪੁੱਤ੍ਰ ਦਿਵਾਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾ।
ਜਗਾਮ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਦਨਂ ਮੁਰਾਰੇਃ ਖ੍ਯਾਤਂ ਬਦਰ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਮਾਦ੍ਯਮੀਡ੍ਯਮ੍
ਉਹ ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਘਰ, ਜੋ ਬਦਰੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ, ਉਥੇ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਵਰ੍ਯ ਵੈ ਮਯਾ ਅਭ੍ਯਸ੍ਤਮਾਸੀਨ੍ਨਨੁ ਤੇ ਬ੍ਰਵੀਮਿ
ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਮੈਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਜ੍ਞਾਨਾਨਿ ਚੈਵਾਬ੍ਯਸਂਤਾਂ ਹਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭਵਨ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸ਼ਾਂਸਿ ਨਾਥ
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਗਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਭਿਆਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਨਾਥ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦੀਆਂ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਉਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਧ੍ਯਾਯਂਸ੍ਤਦਾਸ੍ਤੇ ਮਧੁਕੈਟਭਘ੍ਨਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਚਕ੍ਰਗਦਾਸਿਪਾਣਿਮ੍
ਉਹ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜੇ ਹੋਏ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ।
ਜਜ੍ਞਵਾਟਮੁਪਾਗਮ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਹ ਯਜਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।
ਯਜ੍ਞੋ ऽਸ਼੍ਵਮੇਧਃ ਪ੍ਰਵਰਃ ਕ੍ਰਤੂਨਾਂ ਮੁਖ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਸਤ੍ਰਿषੁ ਦੈਤ੍ਯਨਾਥਃ
ਘੋੜੇ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਰਮ ਹੈ, ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।
ਸਾਰ੍ਘਪਾਤ੍ਰਃ ਸਮਭ੍ਯਾਗਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਦੇਵਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਭਵਤ੍
ਜਿਥੇ ਦੇਵਤਾ ਆਪ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਉਥੇ ਦਾਨ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ।
ਭਰਦ੍ਵਾਜਰ੍षਿਣਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਯਜ੍ਞਵਾਟਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯਤ੍
ਉਹ ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯਜਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭਗਵਨ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਿਂ ਦਦ੍ਮਿ ਤਵ ਮਾਨਦ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਪੂਜਣਯੋਗ, ਦੱਸੋ—ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦਿਵਾਂ?'
ਵਿਹਸ੍ਯ ਸੁਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ
ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਹੱਸਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।
ਨ ਸ ਧਾਰਯਤੇ ਭੂਮ੍ਯਾਂ ਪਾਰਕ੍ਯਾਂ ਜਾਤਵੇਦਸਮ੍
ਉਹ ਪਰਾਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਤਵੇਦਸ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਮਚ੍ਛਰੀਰਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਦੇਹਿ ਰਾਜਨ੍ ਪਦਤ੍ਰਯਮ੍
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇਵੋ।
ਬਾਣਂ ਚ ਤਨਯਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਇਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਣ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ:
ਯੇਨ ਕ੍ਰਮਤ੍ਰਯਂ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਾਦ੍ ਯਾਚਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਤੋ ऽਪਿ ਚ
ਕੌਣ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਸਮਝਦਾਰ ਵੀ ਹੈ?
ਧਨਾਦਿਕਂ ਭੂਰਿ ਨ ਵੈ ਦਦਾਤਿ ਯਥੇਹ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨ ਬਹੁਪ੍ਰਯਾਸਃ
ਉਹ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਆਦਿਕ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਲੈਣਾ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।
ਮਯਿ ਦਾਤਰਿ ਯਸ਼੍ਚਾਯਮਦ੍ਯ ਯਾਚੇਤ੍ ਪਦਤ੍ਰਯਮ੍
ਮੈਂ ਆਪ ਦਾਤਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅੱਜ ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਯਾਚਸ੍ਵ ਵਿष੍ਣੋ ਗਜਵਾਜਿਭੂਮਿਂ ਦਾਸੀਹਿਰਣ੍ਯਂ ਯਦਭੀਪ੍ਸਿਤਂ ਚ
ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਜਮੀਨ, ਦਾਸੀਆਂ, ਸੋਨਾ—ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਮੰਗ ਲਵੋ।
ਦਾਤੁਰ੍ਯਾਚਯਿਤੁਰ੍ਲਜ੍ਜਾ ਕਥਂ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਦਤ੍ਰਯੇ
ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਮੰਗਣ ਵਿੱਚ ਦਾਤਾ ਤੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ?
ਏਤਭ੍ਯਃ ਕਤਮਂ ਦਦ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਾਚਸ੍ਵ ਵਾਮਨ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ? ਜੋ ਮੰਗਣਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਮਨ, ਮੰਗ ਲਵੋ।
ਏਤਾਵਤਾ ਤ੍ਵਹਂ ਚਾਰ੍ਥੀ ਦੇਹਿ ਰਾਜਨ੍ ਪਦਤ੍ਰਯਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਇੰਨੀ ਹੀ ਲੋੜ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇਵੋ।
ਬਲਿਰ੍ਭृਙ੍ਗਾਰਮਾਦਾਯ ਦਦੌ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕ੍ਰਮਤ੍ਰਯਮ੍
ਬਲੀ ਨੇ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਕ੍ਰਮਣਾਰ੍ਥਾਯ ਬਹੁਰੂਪਂ ਜਗਨ੍ਮਯਮ੍
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਏ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਲਿਆ।
ਸਤ੍ਯਂ ਤਪੋ ਜਾਨੁਯੁਗ੍ਮੇ ਊਰੁਭ੍ਯਾਂ ਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰੌ
ਉਸ ਦੇ ਗੋਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਮੈਰੂ ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਸਨ।
ਲਿਙ੍ਗੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮਨ੍ਮਥਸ਼੍ਚ ਵृषਣਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਉਸ ਦੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਵੱਸਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
ਵਲਿषੁ ਤ੍ਰਿषੁ ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਾਸ੍ਤੁ ਜਠਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।
ਪृष੍ਠਸ੍ਥਾ ਵਸਵੋ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧੌ ਰੁਦ੍ਰੈਰਧਿषਠਿਤੌ
ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਵਸੂ ਦੇਵਤੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੁਦਰ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
ਹृਦਯੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕੁਲਿਸ਼ੋ ਹृਦਯਾਸ੍ਥਿषੁ
ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਸੀ।