ਤਸ੍ਯਾਂ ਚਲਤ੍ਯਾਂ ਮਕਰਾਲਯਾਮੀ ਉਦ੍ਵृਤ੍ਤਵੇਲਾ ਦਿਤਿਜਾਦ੍ਯ ਜਾਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਮਛਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮਂ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਪਥ੍ਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਸਾਹਸਮੀਰਿਤਮ੍
ਧਰਮ, ਸਚਾਈ ਤੇ ਜੋ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਂ ਵਾ ਵਾਚ੍ਯਂ ਮੁਰਾਰੇਰ੍ਨਿਜਹਿਤਮਥਵਾ ਤਦ੍ਧਿਤਂ ਵਾ ਪ੍ਰਯੁਢਞ੍ਜੇ ਤਥ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਂਪ੍ਰਿਯਭੋਮਮ ਵਦਸ਼ੁਭਦਨ੍ਤਤ੍ਕਰਿष੍ਯੇ ਨ ਚਾਨ੍ਯਤ੍
ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ, ਠੀਕ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਆਖਾਂਗਾ; ਜੋ ਆਖਾਂਗਾ, ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਨਾਰਦ ਪ੍ਰਾਹ ਭੂਤਭਵ੍ਯਵਿਦੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਪ੍ਰਮਾਣਂ ਮਖਭੋਜਿਨੋ ਬਹਿਃ ਸੁਰਾਸ੍ਤਦਰ੍ਥਂ ਹਰਿਰ੍ ਅਭ੍ਯੁਪੈਤਿ
ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ; ਇਸੀ ਲਈ ਹਰੀ ਆਪ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਦੇਯਂ ਹਿ ਵਿਭੋ ਤृਣਾਗ੍ਰਂ ਯਦਧ੍ਵਰੇ ਭੂਕਨਕਾਦਿਕਂ ਵਾ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ—ਨਾ ਘਾਸ ਦਾ ਤਿੰਨਾ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਰਤਾ।
ਯਸ੍ਯੋਦਰੇ ਭੂਰ੍ਭੁਵਨਾਕਪਾਲਰਸਾਤਲੇਸ਼ਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਸਮਾਗਤੇ ऽਪ੍ਯਯਰ੍ਥਿਨਿ ਹੀਨਵृਤ੍ਤੇ ਜਨਾਰ੍ਦਨੇ ਲੋਕਪਤੌ ਕਥਂ ਤੁ
ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਜਨਾਰਦਨ ਵੀ ਨਿਮਾਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮੰਗ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਹਿ ਤਥਾ ਤਚ੍ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਤ੍ਤਮ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਵਾਕ੍ਕਾਯਮਨਸਾਨੀਹ ਯੋਨ੍ਯਨ੍ਤਰਗਤਾਨ੍ਯਪਿ
ਇੱਥੇ, ਜੋ ਕੰਮ ਬੋਲ, ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਵੀ ਹਨ—
ਯਾ ਵृਤ੍ਤਾ ਮਲਯੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕੋਸ਼ਕਾਰਸੁਤਸ੍ਯ ਤੁ
ਉਹ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਲਯ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ—
ਕਥਾਂ ਪੌਰਾਣਿਕੀਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਮਹਾਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ
ਮੈਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਚਾਉ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਾਭ੍ਯਾਸਨਿਬਦ੍ਧਾਂ ਹਿ ਸਤ੍ਯਾਂ ਭृਗੁਕੁਲੋਦ੍ਵਹ
ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸੱਚੀ ਹੈ।
ਕੋਸ਼ਕਾਰ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤ ਆਸੀਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ਤਪੋਰਤਃ
ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੁਲਾਹਾ ਆਖਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਸਤੀ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨਸੁਤਾ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਵਾਤਸਿਆਨ ਦੀ ਧੀ, ਨੇਕ ਤੇ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਸੀ।
ਮੂਕਵਨ੍ਨਾਲਪਤਿ ਸ ਨ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚਾਨ੍ਧਵਤ੍
ਉਹ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਮਨ੍ਯਮਾਨਾ ਗृਹਦ੍ਵਾਰਿ षष੍ਠੇ ऽਹਨਿ ਸਮੁਤ੍ਸृਜਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਸ੍ਵਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਂ ਕृਸ਼ਮਾਦਾਯ ਸੂਰ੍ਪਾਕ੍ਸ਼ੀ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ
ਸੂਰਪਾਕਸ਼ੀ ਨਾਮ ਦੀ, ਆਪਣਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੱਚਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚਲ ਪਈ।
ਤਮਾਦਾਯ ਜਗਾਮਾਥ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਸ਼ਾਲੋਦਰੇ ਗਿਰੌ
ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਾਲੋਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਖਾਣ ਲਈ ਗਈ।
ਨੇਤ੍ਰਹੀਨਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਕਿਮਾਨੀਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਪਿਆਰੀ, ਤੂੰ ਕੀ ਲਿਆਈ ਹੈਂ?'
ਕੋਸ਼ਕਾਰਦ੍ਵਿਜਗृਹੇ ਤਸ੍ਯਾਨੀਤਃ ਪ੍ਰਭੋ ਸੁਤਃ
'ਪ੍ਰਭੂ, ਟੋਕਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।'
ਮਹਾਜ੍ਞਾਨੀ ਦ੍ਵਿਜੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ऽਸੌ ਤਤਃ ਸ਼ਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਕੋਪਿਤਃ
'ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵੇਗਾ।'
ਅਨ੍ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਨਯ ਸੁਨ੍ਦਰਿ
'ਸੋਹਣੀਏ, ਜਲਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਬੱਚਾ ਲਿਆ।'
ਸਮਾਜਗਾਮ ਤ੍ਵਰਿਤਾ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਯ ਵਿਹਾਯਸਮ੍
ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਈ, ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡ ਕੇ।
ਰੁਰੋਦ ਸੁਸ੍ਵਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਾਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਨਨੇ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗੂਠਾ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਪਸ਼੍ਯ ਸ੍ਵਯਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤਨਯਸ੍ਤਵ
'ਮੁਨੀਵਰ, ਆਪ ਦੇਖ ਲਓ, ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਆਵਾਜ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।'
ਸ ਚਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸਮਪਸ਼੍ਯਤ ਤਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮ੍
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਤਤੋ ਵਿਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਕੋਸ਼ਕਾਰੋ ਨਿਜਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਫਿਰ ਟੋਕਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ:
ਕੋ ऽਪ੍ਯਟਸ੍ਮਾਕਂ ਛਲਯਿਤੁਂ ਸੁਰੂਪੀ ਭੁਵਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
'ਕੋਈ ਸੋਹਣਾ ਇਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਨੂੰ ਠੱਗਣ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।'
ਬਬਨ੍ਧੋਲ੍ਲਿਖ੍ਯ ਵਸੁਧਾਂ ਸਕੁਸ਼ੇਨਾਥ ਪਾਣਿਨਾ
ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਸ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ, (ਬੱਚੇ ਨੂੰ) ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।