ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਪਰਿਖ੍ਯਾਤਂ ਮੁਸਲਾਕृष੍ਟਦਾਨਵਮ੍
ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਗਦਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਧਰਾਤਲੇ ਕੋਕਨਦਂ ਮੇਦਿਨ੍ਯਾਂ ਚਕ੍ਰਪਾਣਿਨਮ੍
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਸੋਹਣਾ; ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ, ਚੱਕਰ ਫੇਰਨ ਵਾਲਾ।
ਮਹਰ੍ਲ੍ਲੋਕੇ ਤਥਾਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਕਪਿਲਂ ਚ ਜਨੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤਿਆ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕਪਿਲਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਚ ਸਪ੍ਤਮੇ ਵੈ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੱਤਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਤਰ੍ਕ੍ਯਂ ਨਿਰਾਲਮ੍ਬੇ ਨਿਰਾਕਾਸ਼ੇ ਤਪੋਮਯਮ੍
ਉਹ ਜੋ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਿਪੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਖ੍ਯਾਤਂ ਗਰੁਡਵਾਹਨਮ੍
ਪਲਕਸ਼ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਵਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ਾਕੇ ਧਰ੍ਮਰਾਟ੍ ਪੁष੍ਕਰੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਕੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸਜਲਸ੍ਥਲਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਚਰੇषੁ ਸ੍ਤਾਵਰੇषੁ ਚ
ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ, ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ।
ਧਰ੍ਮਪ੍ਰਦਾਨੀਹ ਮਹੌਜਸਾਨਿ ਸਂਕੀਰ੍ਤਨੀਯਨ੍ਯਘਨਾਸ਼ਨਾਨਿ
ਇੱਥੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਯਸ਼ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਹਵਨ ਦੀ ਭੇਟ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਦ੍ਯਪਵਰ੍ਗਮੇਵ ਲਭਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾ ਮਨੁਜਾਃ ਸਸਾਧ੍ਯਾਃ
ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸਾਧਿਆ, ਇੱਥੇ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਆਖ਼ਰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਮਹਾਸੁਰਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਂ ਸੁਰਾਣਾਂ ਹਿ ਹਿਤਾਯ ਵਿਪ੍ਰ
ਉਠ, ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਅਸੁਰ ਦੇ ਯਜਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਵਿਲਾਸਲੀਲਾਗਮਨੋ ਗਿਰੀਨ੍ਦ੍ਰਾਤ੍ ਸ ਚਾਭ੍ਯਗਚ੍ਛਤ੍ ਕੁਰੁਜਾਙ੍ਗਲਂ ਹਿ
ਉਹ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲੋਂ ਚਲਿਆ ਤੇ ਕੁਰੂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਦਿਵਿ ऋਕ੍ਸ਼ਮਣ੍ਡਲੋ ਬਭੌ ਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਤਗਤਿਰ੍ਮਹਰ੍षੇ
ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਦੀ ਚਕ੍ਰਵਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਉਲਟ ਗਈ ਸੀ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ।
ਯਥਾ ਪ੍ਰਦਗ੍ਧੋ ऽਸ੍ਮਿ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੇਣ ਕਿਂ ਮਾਂ ਨ ਸਂਧਕ੍ਸ਼੍ਯਯਤਿ ਵਾਸੁਦੇਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਾੜਦਾ?
ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਜੇਨ੍ਦ੍ਰਰਪਿ ਸਂਪ੍ਰਪਾਦਿਤਾਨ੍ ਨੈਵ ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵਿਭੋਰ੍ਭਯੇਨ
ਭਾਵੇਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੋਸ਼ਨਸਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ
ਉਸਨੇ ਉਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਕਿਮਾਸੁਰੀਯਾਨ੍ ਸੁਹੁਤਾਨਪੀਹ ਭਾਗਾਨ੍ ਨ ਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਹੁਤਾਸ਼ਨਾਸ਼੍ਚ
ਇੱਥੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਗ ਉਹ ਭਾਗ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ?
ਦਿਸ਼ਃ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਤਮਸਾ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ ਦੋषੇਣ ਕਸ੍ਯਾਦ੍ਯ ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ ਗੁਰੋ
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਘਿਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ? ਦੱਸੋ ਮੈਨੂੰ, ਅੱਜ, ਹੇ ਗੁਰੂ, ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੈ?
ਅਥ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕਾਰਣਂ ਚ ਬਲਿਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਫਿਰ, ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਬਲੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ।
ਹੁਤਾਸ਼ਨਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਹੁਤਾਨਪੀਹ ਨੂਨਂ ਸਮਾਗਚ੍ਛਤਿ ਵਾਸੁਦੇਵਃ
ਜਿੱਥੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਪ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਚਲਤ੍ਯਾਂ ਮਕਰਾਲਯਾਮੀ ਉਦ੍ਵृਤ੍ਤਵੇਲਾ ਦਿਤਿਜਾਦ੍ਯ ਜਾਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਮਛਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮਂ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਪਥ੍ਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਸਾਹਸਮੀਰਿਤਮ੍
ਧਰਮ, ਸਚਾਈ ਤੇ ਜੋ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਂ ਵਾ ਵਾਚ੍ਯਂ ਮੁਰਾਰੇਰ੍ਨਿਜਹਿਤਮਥਵਾ ਤਦ੍ਧਿਤਂ ਵਾ ਪ੍ਰਯੁਢਞ੍ਜੇ ਤਥ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਂਪ੍ਰਿਯਭੋਮਮ ਵਦਸ਼ੁਭਦਨ੍ਤਤ੍ਕਰਿष੍ਯੇ ਨ ਚਾਨ੍ਯਤ੍
ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ, ਠੀਕ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਆਖਾਂਗਾ; ਜੋ ਆਖਾਂਗਾ, ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਨਾਰਦ ਪ੍ਰਾਹ ਭੂਤਭਵ੍ਯਵਿਦੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਪ੍ਰਮਾਣਂ ਮਖਭੋਜਿਨੋ ਬਹਿਃ ਸੁਰਾਸ੍ਤਦਰ੍ਥਂ ਹਰਿਰ੍ ਅਭ੍ਯੁਪੈਤਿ
ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ; ਇਸੀ ਲਈ ਹਰੀ ਆਪ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਦੇਯਂ ਹਿ ਵਿਭੋ ਤृਣਾਗ੍ਰਂ ਯਦਧ੍ਵਰੇ ਭੂਕਨਕਾਦਿਕਂ ਵਾ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ—ਨਾ ਘਾਸ ਦਾ ਤਿੰਨਾ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਰਤਾ।
ਯਸ੍ਯੋਦਰੇ ਭੂਰ੍ਭੁਵਨਾਕਪਾਲਰਸਾਤਲੇਸ਼ਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਸਮਾਗਤੇ ऽਪ੍ਯਯਰ੍ਥਿਨਿ ਹੀਨਵृਤ੍ਤੇ ਜਨਾਰ੍ਦਨੇ ਲੋਕਪਤੌ ਕਥਂ ਤੁ
ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਜਨਾਰਦਨ ਵੀ ਨਿਮਾਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮੰਗ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਹਿ ਤਥਾ ਤਚ੍ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਤ੍ਤਮ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਵਾਕ੍ਕਾਯਮਨਸਾਨੀਹ ਯੋਨ੍ਯਨ੍ਤਰਗਤਾਨ੍ਯਪਿ
ਇੱਥੇ, ਜੋ ਕੰਮ ਬੋਲ, ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਵੀ ਹਨ—