ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਵਰੁਣਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮਵष੍ਟਭ੍ਯਾਵ੍ਰਜਦ੍ ਬਲੀ
ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਰੁਣ ਪਾਸਾ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਾਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੋਦ੍ਯਤਦੋਃਸਮੂਹਾ ਸਮਾਸਸਾਦਾਰਿਬਲਂ ਮਹੀਧ੍ਰੇ
ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰ-ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਦਲਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੈਰੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ।
ਨਿਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਪਕ੍ਸ਼ਿਰਹਿਤੇ ਜਾਤੋ ਦੇਵਾਸੁਰੋ ਰਣਃ
ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਪੰਛੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ।
ਮਹੀਧਰੋਤ੍ਤਮੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਥਾ ਵਾਨਰਹਸ੍ਤਿਨੋਃ
ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਨਰ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਂਦ੍ਯਾਨੁਰਕ੍ਤਃ ਸਦृਸ਼ੋ ਮੇਘਃ ਖੇ ਸੁਰਤਾਪਸ
ਸੁਰਤਪੁਨ ਆਸਤੀਕ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਬੱਦਲ ਦਿਸਿਆ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਤ੍ਵਨਿਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਛਿਨ੍ਧਿ ਭਿਨ੍ਧੀਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਰਾਤ ਦਿਨ ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: 'ਕੱਟੋ! ਤੋੜੋ!'
ਜਾਤੋ ਰੁਧਿਰਨਿष੍ਯਨ੍ਦੋ ਰਜਃਸਯਮਨਾਤ੍ਮਕਃ
ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
ਅਭਿਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਸਹਿਤਾਃ ਸਮਂ ਸ੍ਕਨ੍ਦੇਨ ਧੀਮਤਾ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਧੀਰਜਵਾਨ ਸਕੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਾਨ੍ ਨਿਜਘ੍ਨੁਰ੍ਦੈਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਯਗੁਪ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਹਾਰਿਣਃ
ਮਾਇਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
ਨਿਰ੍ਜਿਤਾਃ ਸਮਰੇ ਦੈਤ੍ਯੈਃ ਸਮਂ ਸ੍ਕਨ੍ਦੇਨ ਨਾਰਦ
ਨਾਰਦ ਜੀ, ਸਕੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਮਾਨਮ੍ਯ ਬਾਣੈਘੈਰ੍ਨਿਜਘਾਨ ਤਤਸ੍ਤਤਃ
ਫਿਰ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੈਤੇਯਾਃ ਸ਼ਰਣਂ ਜਗ੍ਮੁਃ ਕਾਲਨੇਮਿਂ ਮਹਾਸੁਰਾਮ੍
ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੇ ਪਾਸ ਸ਼ਰਣ ਲੱਭੀ।
ਵਿਵृਦ੍ਧਿਮਗਮਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਮਾਰੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਹੋਣ ਤੇ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਂ ਤਮਾਦਾਯ ਚਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਵਿਸ੍ਤृਤੇ ਵਦਨੇ ਬਲੀ
ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਖੁੱਲੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
ਚਕ੍ਰੈਰ੍ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਾਭੈਸ੍ਤ੍ਵਵਨਿਗਗਨਯੋਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ऽਨ੍ਤੇ ਕਾਲਵਹ੍ਨੇਰ੍ਜਗਦਖਿਲਮਿਦਂ ਰੂਪਮਾਸੀਦ੍ ਦਿਧਕ੍ਸ਼ੋਃ
ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਪਾਸੇ ਤੇ ਉਪਰ ਫੈਲ ਕੇ, ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਕਾਲ ਅੱਗ ਆਉਣ ਤੇ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ।
ਪੋਪ੍ਲੂਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਦੈਤ੍ਯਾ ਹਰਿਮਮਰਗਣੈਰਰ੍ਚਿਤਂ ਚਾਰੁਮੌਲਿਂ ਨਾਨਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਪਾਤੈਰ੍ਵਿਗਲਿਤਯਸ਼ਸਂਚਕ੍ਰੁਰੁਤ੍ਸਿਕ੍ਤਦਰ੍ਪਾਃ
ਦੈਤਿਆਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਹਰਿ ਨੂੰ—ਜੋ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ, ਸੋਹਣੇ ਮੋਹਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ—ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਘਟ ਗਈ, ਪਰ ਅਹੰਕਾਰ ਵਧ ਗਿਆ।
ਕੋਪਾਦਾਰਕ੍ਤਦृष੍ਟਿਃ ਸਰਥਗਜਹਯਾਨ੍ ਦृष੍ਟਿਨਿਰ੍ਧੂਤਵੀਰ੍ਯਾਨ੍ ਨਾਰਾਚਖ੍ਯੈਃ ਸੁਪੁਙ੍ਖੈਰ੍ਜਲਦ੍ ਇਵ ਗਿਰੀਨ੍ ਛਾਦਯਾਮਾਸ ਵਿष੍ਣੁਃ
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਨੇ ਨਾਰਾਚ ਨਾਂ ਦੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਖ ਲੱਗੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ।
ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਬੇ ਦਾਨਵੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸ਼ਤਵਦਨਮਥੋ ਪ੍ਰੇषਯਨ੍ ਕਾਲਨੇਮਿਂ ਸ ਪ੍ਰਾਯਾਦ੍ ਦੇਵਸੈਨ੍ਯਪ੍ਰਭੁਮਮਿਤਬਲਂ ਕੇਸ਼ਵਂ ਲੋਕਨਾਥਮ੍
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਸ਼ਤਵਦਨ ਨੇ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ ਕੇਸ਼ਵਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭੇਜਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਣਗਣ ਹੈ।
ਸੋ ऽਪ੍ਯੇਨਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੈਤ੍ਯਵਿਟਪਪ੍ਰਚ੍ਛੇਦਨਂ ਮਾਨਿਨਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚਾਥ ਵਿਹਸ੍ਯ ਤਂ ਚ ਸੁਚਿਰਂ ਮੇਘਸ੍ਵਨੋ ਦਾਨਵਃ
ਉਹ ਦਾਨਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ—ਦੈਤੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ—ਦੇਖ ਕੇ, ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਹਿਰਣ੍ਯਨਯਨਾਨ੍ਤਕਃ ਕੁਸੁਮਪੂਜਾਰਤਿਃ ਕ੍ਵ ਯਾਤਿ ਮਮ ਦृष੍ਟਿਗੋਚਰੇ ਨਿਪਤਿਤਃ ਖਲਃ
ਹਿਰਣਯ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਚਾਹਵਾਂ—ਇਹ ਨਿਕੰਮਾ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਗਾ?
ਮਨ੍ਮੁष੍ਟਿਪਿष੍ਟਸ਼ਿਥਿਲਾਙ੍ਗਮੁਪਾਤ੍ਤਭਸ੍ਮ ਸਂਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸੁਰਜਨੋ ਭਯਕਾਤਰਾਕ੍ਸ਼ਃ
ਦੇਵਤਾ, ਡਰ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਮੇਰੀ ਮੁੱਠ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ ਤੇ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਰਾਖ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਗਦਾਂ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰੋਪਰਿ ਜਾਤਕੋਪੋ ਮੁਮੋਚ ਸ਼ੈਲੇ ਕੁਲਿਸ਼ਂ ਯਥੇਨ੍ਦ੍ਰਃ
ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਵਜਰ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ।
ਚਕ੍ਰੇਣ ਚਿਚ੍ਛੇਦ ਸੁਦੁਰ੍ਗਤਸ੍ਯ ਮਨੋਰਥਂ ਪੂਰ੍ਵਕृਤੇਨ ਕਰ੍ਮ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਮੰਦਭਾਗੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਭੁਜਾਭ੍ਯਾਂ ਕृਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦਗ੍ਧਸ਼ੈਲਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਸਂਦृਸ਼੍ਯੇਤਾਪ੍ਯਪਰਃ ਕਾਲਨੇਮਿ
ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਲਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਕਾਲਨੇਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ।
ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਪਾਤਯਾਮਾਸ ਪਕ੍ਵਂ ਤਾਲਫਲਂ ਯਥਾ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਜ ਕੇ, ਉਹ ਨਿੱਘਾ ਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਪੱਕਾ ਤਾਲ ਦਾ ਫਲ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਥੌ ਮੇਰੁਰਿਵਾਕਮ੍ਪ੍ਯਃ ਕਬਨ੍ਧਃ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਧਰੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਕਬੰਧ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਬਿਨਾ ਹਿਲੇ-ਡੁਲੇ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਯਥਾਮ੍ਬਰਾਦ੍ ਬਾਹੁਸ਼ਿਰਃ ਪ੍ਰਣष੍ਟਬਲਂ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਕੁਲਿਸ਼ੇਨ ਭੂਮ੍ਯਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜਰ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ।
ਵਿਮੁਕ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਲਕਚਰ੍ਮਵਸ੍ਤ੍ਰਾਃ ਸਂਪ੍ਰਾਦ੍ਰਵਨ੍ ਬਾਣਮृਤੇ ऽਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ
ਹਥਿਆਰ, ਕਵਚ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋਏ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਭੱਜ ਗਏ, ਸਿਰਫ ਬਾਣਾ ਛੱਡ ਕੇ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਾ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਸਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾ ਯੁਦ੍ਧਲਾਲਸਾਃ
ਦੇਵਤੇ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਹੋ ਗਏ।
ਪ੍ਰਾਹਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਸੁਰਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਯੁਧ੍ਯਧ੍ਵਂ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਲੜੋ!'