ਵਿਦ੍ਧਸ਼੍ਚਾਸੌ ਵੇਦਨਾਬੁਦ੍ਧਿਮੁਕ੍ਤਃ ਖੇ ਸਂਤਸ੍ਥੌ ਤਾਰਕਾਭਿਸ਼੍ਚਿਤਾਙ੍ਗਃ
ਉਹ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤੇषਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨਿ ਸ੍ਵਰੂਪਤਃ
ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਤੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਯਾਦृਸ਼ਾ ਯਤ੍ਰ ਸਂਚਾਰਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਸਨ੍ਤਿ ਚ
ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਥਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।
ਸਂਚਾਰਸ੍ਥਾਨਮੇਵਾਸ੍ਯ ਧਾਨ੍ਯਰਤ੍ਨਾਕਰਾਦਿषੁ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਲਣ ਦੇ ਥਾਂ ਧਾਨ, ਰਤਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਰਤਿ ਫੁਲ੍ਲੇषੁ ਸਰਸਾਂ ਪੁਲਿਨੇषੁ ਚ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਧਿਵਾਸਭੂਮਿਤ੍ਤੁ ਕੁषੀਵਲਧਰਾਸ਼੍ਰਯਃ
ਉਸ ਦੀ ਵਸੇਬਾ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਖੇਤ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ।
ਵੀਣਾਵਾਦ੍ਯਧृਙ੍ ਮਿਥੁਨਂ ਗੀਤਨਰ੍ਤਕਸ਼ਿਲ੍ਪਿषੁ
ਵੀਣਾ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਜੋੜਾ ਗਾਇਕਾਂ, ਨਰਤਕਾਂ ਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੈ।
ਮਿਥੁਨਂ ਨਾਮ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਰਾਸ਼ਿਰ੍ਦ੍ਵੇਧਾਤ੍ਮਕਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਜੋੜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਥਿਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕੇਦਾਰਵਾਪੀਪੁਲਿਨੇ ਵਿਵਿਕ੍ਤਾਵਨਿਰੇਵ ਚ
ਖੇਤਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੈਂਕਾਂ ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ।
ਵਸਤੇ ਵ੍ਯਾਧਪਲ੍ਲੀषੁ ਗਹ੍ਵਰੇषੁ ਗੁਹਾਸੁ ਚ
ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪਿੰਡਾਂ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੇ ਖੋਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਚਰਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤਿਸ੍ਥਾਨੇ ਵਸਤੇ ਨਡ੍ਵਲੇषੁ ਚ
ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰਸ-ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨੈੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਨਗਰਾਧ੍ਵਾਨਸ਼ਾਲਾਸੁ ਵਸਤੇ ਤਤ੍ਰ ਨਾਰਦ
ਨਾਰਦ ਜੀ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਸਰਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਵਿषਗੋਮਯਕੀਟਾਦਿਪਾषਾਣਾਦਿषੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ, ਗੋ-ਮੈ, ਕੀੜਿਆਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਵਾਜਿਸ਼ੂਰਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਵੀਰਃ ਸ੍ਥਾਯੀ ਗਜਰਥਾਦਿषੁ
ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵੀਰ, ਹਾਥੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਡਟਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਕਰੋ ऽਸੌ ਨਦੀਚਾਰੀ ਵਸਤੇ ਚ ਮਹੋਦਧੌ
ਉਹ ਮਕਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਯੂਤਸ਼ਾਲਾਚਰਃ ਕੁਮ੍ਭਃ ਸ੍ਥਾਯੀ ਸ਼ੌਣ੍ਡਿਕਸਦ੍ਮਸੁ
ਕੁੰਭ ਜੂਆ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਸਤੇ ਪੁਣ੍ਯਦੇਸ਼ੇषੁ ਦੇਵਬ੍ਰਾਹ੍ਨਣਸਦ੍ਮਸੁ
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂਵਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਤ੍ਵਯਾਖ੍ਯੇਯਂ ਗੁਹ੍ਯਮੇਤਤ੍ਪੁਰਾਤਨਮ੍
ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਜ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਨਾ ਦੱਸੀਂ।
ਪੁਣ੍ਯਂ ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਮਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮਾਖ੍ਯਾਤਵਾਨ੍ਪਾਪਹਰਂ ਸ਼ਿਵਂ ਚ
ਮੈਂ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ, ਉੱਚਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੁਭਤਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਾਣੀ ਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯਾਮਜਨਯਤ੍ਸੁਤਾਨ੍
ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।
ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸਰਤੌ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਰਿਕृष੍ਣੌ ਬਭੂਵਤੁਃ
ਹਰੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਤਪ੍ਯੇਤਾਂ ਚ ਤਪਃ ਸੌਮ੍ਯੌ ਪੁਰਾਣਵृषਿਸਤ੍ਤ੍ਮੌ
ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਵੱਛੇ ਵਰਗੇ, ਤਪ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਗृਮਨ੍ਤੌ ਤਤ੍ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਗਙ੍ਗਾਯਾ ਵਿਪੁਲੇ ਤਟੇ
ਗੰਗਾ ਦੇ ਚੌੜੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲਗਨ ਰਹੇ।
ਤਾਪਿਤਂ ਤਪਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਕ੍ਸ਼ੋਭਂ ਤਦਾ ਯਯੌ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਪस्या ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ।
ਰਮ੍ਭਾਦ੍ਯਾਪ੍ਸਰਸਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪ੍ਰੇषਯਤ੍ਸ ਮਹਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਰੰਭਾ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਧੀਆ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ।
ਸਮਂ ਸਹਚਰੇਣੈਵ ਵਸਨ੍ਤੇਨਾਸ਼੍ਰਮਂ ਗਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਵਸੰਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।
ਬਦਰ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਮਾਗਮ੍ਯ ਵਿਚਿਕ੍ਰੀਡੁਰ੍ਯਥੇਚ੍ਛਯਾ
ਬਦਰੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਡਣ ਲੱਗੇ।
ਨਿष੍ਪਤ੍ਰਾਃ ਸਤਤਂ ਰੇਜੁਃ ਸ਼ੋਮਭਯਨ੍ਤੋ ਧਰਾਤਲਮ੍
ਉਹ ਦਰੱਖਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।
ਵਸਨ੍ਤਕੇਸਰੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪਲਾਸ਼ਕੁਸੁਮੈਰ੍ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਵਸੰਤ ਦਾ ਸਿੰਘ ਪਲਾਸ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਆ ਗਿਆ।
ਤਮੇਵ ਹਸਤੇਤ੍ਯੁਚ੍ਚੈਃ ਵਸਨ੍ਤਃ ਕੁਨ੍ਦਕੁਡ੍ਮਲੈਃ
ਵਸੰਤ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਕੁੰਦ ਦੇ ਕਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।