ਸੌਮ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਧ ਵृषਨਾਮੇਦਂ ਵਦਨਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ ਰਾਸ਼ੀ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਿਥੁਨਂ ਭੁਜਯੋਸ੍ਤਦਸ੍ਯ ਗਗਨਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲਿਨਃ
ਮਿਥੁਨ ਰਾਸ਼ੀ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇ ਬਾਹਾਂ ਹਨ, ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਵਿਭੋਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਹृਦਯਂ ਪਰਿਗੀਯਤੇ
ਸੂਰਜ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਿਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਮਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਦ੍ਮੈਤਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਜਠਰਂ ਵਿਭੋਃ
ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਘਰ ਦੂਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪੇਟ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਸੁਕ੍ਰਸਦਨਂ ਤੁਲਾ ਨਾਭਿਰੁਦਾਹृਤਾ
ਸ਼ੁਕਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਘਰ ਤੁਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਭੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵृਸ਼੍ਚਿਕੋ ਰਾਸ਼ਿਰ੍ਮੇਢ੍ਰਂ ਕਾਲਸਵਰੂਪਿਣਃ
ਦੂਜੀ ਰਾਸ਼ੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕ, ਸਮੇਂ-ਰੂਪ ਦੇ ਲਿੰਗ ਵਾਂਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਊਰੁਯੁਗਲਮੀਸ਼ਸ੍ਯ ਅਮਰਰ੍षੇ ਪ੍ਰਗੀਯਤੇ
ਅਮਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਊਂਘਾਂ ਇਉਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਧਨਿष੍ਠਾਰ੍ਧਂ ਸ਼ਤਭਿषਾ ਜਾਨੁਨੀ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ
ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਦਾ ਆਧਾ ਤੇ ਸ਼ਤਭਿਸ਼, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁੱਟ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੌਰੇਃ ਸਦ੍ਮਾਪਰਮਿਦਂ ਕੁਮ੍ਭੋ ਜਙ੍ਘੇ ਚ ਵਿਸ਼੍ਰਤੇ
ਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਘਰ ਕੁੰਭ ਹੈ, ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਜੀਵਸਦਨਂ ਮੀਨਸ੍ਤੁ ਚਰਣਾਵੁਭੌ
ਗੁਰੁ ਦਾ ਦੂਜਾ ਘਰ ਮੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਹਨ।
ਵਿਦ੍ਧਸ਼੍ਚਾਸੌ ਵੇਦਨਾਬੁਦ੍ਧਿਮੁਕ੍ਤਃ ਖੇ ਸਂਤਸ੍ਥੌ ਤਾਰਕਾਭਿਸ਼੍ਚਿਤਾਙ੍ਗਃ
ਉਹ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤੇषਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨਿ ਸ੍ਵਰੂਪਤਃ
ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਤੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਯਾਦृਸ਼ਾ ਯਤ੍ਰ ਸਂਚਾਰਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਸਨ੍ਤਿ ਚ
ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਥਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।
ਸਂਚਾਰਸ੍ਥਾਨਮੇਵਾਸ੍ਯ ਧਾਨ੍ਯਰਤ੍ਨਾਕਰਾਦਿषੁ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਲਣ ਦੇ ਥਾਂ ਧਾਨ, ਰਤਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਰਤਿ ਫੁਲ੍ਲੇषੁ ਸਰਸਾਂ ਪੁਲਿਨੇषੁ ਚ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਧਿਵਾਸਭੂਮਿਤ੍ਤੁ ਕੁषੀਵਲਧਰਾਸ਼੍ਰਯਃ
ਉਸ ਦੀ ਵਸੇਬਾ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਖੇਤ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ।
ਵੀਣਾਵਾਦ੍ਯਧृਙ੍ ਮਿਥੁਨਂ ਗੀਤਨਰ੍ਤਕਸ਼ਿਲ੍ਪਿषੁ
ਵੀਣਾ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਜੋੜਾ ਗਾਇਕਾਂ, ਨਰਤਕਾਂ ਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੈ।
ਮਿਥੁਨਂ ਨਾਮ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਰਾਸ਼ਿਰ੍ਦ੍ਵੇਧਾਤ੍ਮਕਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਜੋੜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਥਿਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕੇਦਾਰਵਾਪੀਪੁਲਿਨੇ ਵਿਵਿਕ੍ਤਾਵਨਿਰੇਵ ਚ
ਖੇਤਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੈਂਕਾਂ ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ।
ਵਸਤੇ ਵ੍ਯਾਧਪਲ੍ਲੀषੁ ਗਹ੍ਵਰੇषੁ ਗੁਹਾਸੁ ਚ
ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪਿੰਡਾਂ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੇ ਖੋਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਚਰਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤਿਸ੍ਥਾਨੇ ਵਸਤੇ ਨਡ੍ਵਲੇषੁ ਚ
ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰਸ-ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨੈੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਨਗਰਾਧ੍ਵਾਨਸ਼ਾਲਾਸੁ ਵਸਤੇ ਤਤ੍ਰ ਨਾਰਦ
ਨਾਰਦ ਜੀ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਸਰਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਵਿषਗੋਮਯਕੀਟਾਦਿਪਾषਾਣਾਦਿषੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ, ਗੋ-ਮੈ, ਕੀੜਿਆਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਵਾਜਿਸ਼ੂਰਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਵੀਰਃ ਸ੍ਥਾਯੀ ਗਜਰਥਾਦਿषੁ
ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵੀਰ, ਹਾਥੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਡਟਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਕਰੋ ऽਸੌ ਨਦੀਚਾਰੀ ਵਸਤੇ ਚ ਮਹੋਦਧੌ
ਉਹ ਮਕਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਯੂਤਸ਼ਾਲਾਚਰਃ ਕੁਮ੍ਭਃ ਸ੍ਥਾਯੀ ਸ਼ੌਣ੍ਡਿਕਸਦ੍ਮਸੁ
ਕੁੰਭ ਜੂਆ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਸਤੇ ਪੁਣ੍ਯਦੇਸ਼ੇषੁ ਦੇਵਬ੍ਰਾਹ੍ਨਣਸਦ੍ਮਸੁ
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂਵਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਤ੍ਵਯਾਖ੍ਯੇਯਂ ਗੁਹ੍ਯਮੇਤਤ੍ਪੁਰਾਤਨਮ੍
ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਜ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਨਾ ਦੱਸੀਂ।
ਪੁਣ੍ਯਂ ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਮਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮਾਖ੍ਯਾਤਵਾਨ੍ਪਾਪਹਰਂ ਸ਼ਿਵਂ ਚ
ਮੈਂ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ, ਉੱਚਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੁਭਤਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਾਣੀ ਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯਾਮਜਨਯਤ੍ਸੁਤਾਨ੍
ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।