ਗੁਢੋਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ऽਪਵਿਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਦਾਯਾਦਾ ਬਾਨ੍ਧਵਾਸ੍ਤੁ षਟ੍
ਗੁੜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜਾਂ ਛੱਡੇ ਹੋਏ, ਵਾਰਸ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਛੇ ਹਨ।
ਗੋਤ੍ਰਸ੍ਮ੍ਯਂ ਕੁਲੇ ਵृਤ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ਤਥਾ
ਜਾਤ, ਪਰਿਵਾਰ, ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ੍ਵਯੇਦਤ੍ਤਃ ਪਾਰਸ਼ਵਃ षਡਦਾਯਾਦਬਨ੍ਧਵਾਃ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਛੇ ਹੀ ਵਾਰਸ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ।
ਨਾਮਧਾਰਕਾ ਏਵੇਹ ਨ ਗੋਤ੍ਰਕੁਲਸਂਮਤਾਃ
ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਉਵਾਚੈषਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਂ ਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਹਸਿ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਔਰਸੋ ਯਃ ਸ੍ਵਯਂ ਜਾਤਃ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਮਿਵਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਛਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਪੁੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰ੍ਯਾ ਹ੍ਯਨਾਤੁਰਾ ਪੁਤ੍ਰਂ ਜਨਯੇਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜਸ੍ਤੁ ਸਃ
ਜਦੋਂ ਪਤਨੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਵੇ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਖੇਤਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰਂ ਮਿਤ੍ਰਦਤ੍ਤਂ ਕृਤ੍ਰਿਮਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰੁਤ੍ਤਮਾਃ
ਦੋਸਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਦੋਸਤ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪੁੱਤਰ, ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਲਿਆਇਆ ਪੁੱਤਰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਬਾਹ੍ਮਤਃ ਸ੍ਵਯਮਾਨੀਤਃ ਸੋ ऽਪਵਿਦ੍ਧਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੂਲ੍ਯੈਰ੍ਗृਹੀਤਃ ਕ੍ਰੀਤਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਭਵਃ
ਜਿਸਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਖਰੀਦਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਜ੍ਜਾਲਸ੍ਤਨਯੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਲੋਕੇ ਪੌਨਰ੍ਭਵੋ ਮੁਨੇ
ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਸ ਸ੍ਵਯਨ੍ਦਤ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਃ ਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰੈਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਊਢਾਯਾਂ ਵਾਪ੍ਯਨੂਢਾਯਾਂ ਸ ਪਾਰਸ਼ਵ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਚਾਹੇ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਨਾ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਤੋਂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਰਾਇਆ ਪੁੱਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਗਚ੍ਛ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪਿਤਰੌ ਸਮੁਪਾਹ੍ਵਯ
ਤੂੰ ਆਪ ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲੈ।
ਤਾਵਾਜਗ੍ਮਤੁਰੀਸ਼ਾਨਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਵੈ ਦਮ੍ਪਤੀ ਮੁਨੇ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਗਏ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਉਪਵਿष੍ਟੌ ਸੁਖਾਸੀਨੌ ਸਾਧ੍ਯੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਜਲਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਸ ਚੋਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਮਾਂ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਦਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।'
ਉਕ੍ਤਵਨ੍ਤੌ ਪ੍ਰਭੋ ऽਯਂ ਹਿ ਆਵਯੋਸ੍ਤਨਯਸ੍ਤਵ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਸਾਡਾ ਜਣਿਆ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੈ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਗ੍ਮਤੁਰ੍ਸੂਰ੍ਣ ਯੇਨੈਵਾਬ੍ਯਾਗਤੌ ਯਥਾ
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਯੋਗਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪਤ੍ਰਕਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਜੋਗ ਸਮਝਾਇਆ।
ਮਾਸੋ ਵੈਸ਼ਾਖਨਾਮਾ ਚ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਤ੍ਰਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਵੈਸਾਖ ਨਾਂ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾ ਪੱਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠਮਾਸਾਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਪਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਜੇਠ ਮਹੀਨਾ ਦੂਜਾ ਪੱਤਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਾਸੋ ਆषਾਢਨਾਮਾ ਚ ਤृਤੀਯਂ ਪਤ੍ਰਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਆਢੀ ਨਾਂ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਤੀਜਾ ਪੱਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਸਃ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਪਤ੍ਰਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਸਾਵਣ ਮਹੀਨਾ ਚੌਥਾ ਪੱਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਸੋ ਭਾਦ੍ਰਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪਞ੍ਚਮਂ ਪਤ੍ਰਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਪੰਜਵਾਂ ਪੱਤਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਾਸਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਯੁਜੋ ਨਾਮ ष੍ष੍ਠਂ ਤਤ੍ ਪਤ੍ਰਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਅਸੂਜ ਨਾਂ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਛੇਵਾਂ ਪੱਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਸਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਤਿਕੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮਂ ਪਤ੍ਰਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਕੱਤਕ ਨਾਂ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਸੱਤਵਾਂ ਪੱਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਸੋ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ਿਰੋ ਨਾਮ ਤ੍ਵष੍ਟਮਂ ਪਤ੍ਰਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਮੱਘਰ ਨਾਂ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਅੱਠਵਾਂ ਪੱਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੌषਤਿ ਗਦਿਤੋ ਮਾਸੋ ਨਵਮਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਪੋਹ ਮਹੀਨਾ ਨੌਵਾਂ ਪੱਤਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਾਘੋ ਨਿਗਦਿਤੋ ਮਾਸਃ ਪਤ੍ਰਕਂ ਦਸ਼ਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਮਾਘ ਮਹੀਨਾ ਦਸਵਾਂ ਪੱਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।