ਚਤੁਦ੍ਰ੍ਦਸ਼ਮਮੋਵੋਕ੍ਤਂ ਨਰਕਂ ਤਦ੍ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਮ੍
ਚੌਦਵਾਂ ਨਰਕ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਮृਤਂ ਤਤ੍ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਮਮਸ੍ਤ੍ਯਵਚਨਾਨਿ ਚ
ਪੰਦਰਵਾਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਣਕਹੇ ਨਰਕ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਚਾਤਤਾਯਿਤ੍ਵਲਮਾਵਾਸੇष੍ਵਗ੍ਨਿਦੀਪਨਮ੍
ਹਰ ਇਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਜਗਾਉਣੀ, ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਅਤਿਥੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਈਰ੍षਰ੍ਯਾਭਾਵਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯੇषੁ ਉਦ੍ਧृਤ੍ਤਂ ਤੁ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਮ੍
ਸੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਨਾ ਮੰਨਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰੀਣਯੇਦ੍ ਦੇਵਂ ਸਂਤਤ੍ਯਾ ਜਗਤਃ ਪਤਿਮ੍
ਜੋ ਇਹ ਗੁਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ।
ਪੁਂਨਾਮਨਰਕਂ ਘੋਰਂ ਵਿਨਾਸ਼ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ੇषਪਾਪਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਬਾਕੀ ਪਾਪਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਪਿਤृਣਾਂ ਚ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਰ੍ਵਰ੍ਵਣੇषੁ ਚੈਕਤਾ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆ, ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਇਕਤਾ ਹੈ।
ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਸ਼੍ਚ ਮਹਾਪਾਪਮਗਮ੍ਯਾਗਮਨਂ ਤਥਾ
ਮੱਛੀ ਆਦਿਕ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਮਨਾਹੀ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾਣਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ।
ਸ੍ਵਦੋषਾਚ੍ਛਾਦਨਂ ਪਾਪਂ ਪਰਦੋषਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਮ੍
ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ ਲੁਕਾਉਣਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਵੀ।
ਟਾਕਿਤ੍ਵਂ ਤਾਲਵਾਦਿਤ੍ਵਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਾਚਾਪ੍ਯਧਰ੍ਮਜਮ੍
ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣਾ, ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਤਾਲ ਵਜਾਉਣਾ, ਤੇ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਗਲਤ ਬੋਲਣਾ ਪਾਪ ਹੈ।
ਏਤੈਸ਼੍ਚ ਪਾਪੈਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰੀਣਯੇਦ੍ ਯਦਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਇਹਨਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ—
ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵਾਚਿਕਂ ਯਤ੍ ਤੁ ਮਾਨਸਂ ਕਾਯਿਕਂ ਤਥਾ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਰੀਰਕ, ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਮਨ ਵਿਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ—
ਭ੍ਰਾਤृਭਿਰ੍ਬਾਨ੍ਧਵੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਨ੍ਮਨਿ ਧਰ੍ਮਜ
ਉਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਇਹ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਵਿਪਰੀਤੇ ਭਵੇਤ੍ ਸਾਧ੍ਯ ਵਿਪਰੀਤਃ ਪਦਕ੍ਰਮਃ
ਜੇ ਕ੍ਰਮ ਉਲਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਉਲਟ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸੇषਾਤ੍ ਤਾਰਯਤੇ ਸ਼ਿष੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ऽਪਿ ਹਿ ਪੁਤ੍ਰਕਃ
ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਚੇਲਾ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਪੁੱਤਰ।
ਤ੍ਰਿਃ ਸਤ੍ਯਂ ਤਵ ਪੁਤ੍ਰੋ ऽਹਂ ਦੇਵ ਯੋਗਂ ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ
"ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਜੋਗ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸ।"
ਦਾਸ੍ਯੇਤੇ ਚ ਤਤਃ ਸੂਨੁਰ੍ਦਾਯਾਦੋ ਮੇ ऽਸਿ ਪੁਤ੍ਰਕ
"ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ; ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਵਾਰਸ ਹੈਂ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ।"
ਯੇਯਂ ਹਿ ਭਵਤਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਤਾਂ ਮੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
"ਜੋ ਤੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸਮਝਾ।"
ਪ੍ਰਾਹ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ ਕ੍ਸ਼੍ਰੁਣੁ ਵਤ੍ਸੇਤਿ ਨਾਰਦ
ਭਗਵਾਨ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸੁਣ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨਾਰਦ।"
ਗੁਢੋਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ऽਪਵਿਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਦਾਯਾਦਾ ਬਾਨ੍ਧਵਾਸ੍ਤੁ षਟ੍
ਗੁੜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜਾਂ ਛੱਡੇ ਹੋਏ, ਵਾਰਸ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਛੇ ਹਨ।
ਗੋਤ੍ਰਸ੍ਮ੍ਯਂ ਕੁਲੇ ਵृਤ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ਤਥਾ
ਜਾਤ, ਪਰਿਵਾਰ, ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ੍ਵਯੇਦਤ੍ਤਃ ਪਾਰਸ਼ਵਃ षਡਦਾਯਾਦਬਨ੍ਧਵਾਃ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਛੇ ਹੀ ਵਾਰਸ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ।
ਨਾਮਧਾਰਕਾ ਏਵੇਹ ਨ ਗੋਤ੍ਰਕੁਲਸਂਮਤਾਃ
ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਉਵਾਚੈषਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਂ ਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਹਸਿ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਔਰਸੋ ਯਃ ਸ੍ਵਯਂ ਜਾਤਃ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਮਿਵਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਛਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਪੁੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰ੍ਯਾ ਹ੍ਯਨਾਤੁਰਾ ਪੁਤ੍ਰਂ ਜਨਯੇਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜਸ੍ਤੁ ਸਃ
ਜਦੋਂ ਪਤਨੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਵੇ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਖੇਤਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰਂ ਮਿਤ੍ਰਦਤ੍ਤਂ ਕृਤ੍ਰਿਮਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰੁਤ੍ਤਮਾਃ
ਦੋਸਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਦੋਸਤ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪੁੱਤਰ, ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਲਿਆਇਆ ਪੁੱਤਰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਬਾਹ੍ਮਤਃ ਸ੍ਵਯਮਾਨੀਤਃ ਸੋ ऽਪਵਿਦ੍ਧਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੂਲ੍ਯੈਰ੍ਗृਹੀਤਃ ਕ੍ਰੀਤਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਭਵਃ
ਜਿਸਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਖਰੀਦਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।