ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਸ੍ਥੁਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਯੋ ਮੁਨੇ
ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਦਗ੍ਧੁਂ ਕੋਪੇਨ ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਰਾਮੁਰਾਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲਈ ਤੱਕਿਆ।
ਭਯਾਦਨ੍ਯੇ ਹਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗਤਾ ਵੈਵਸ੍ਵਤਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਹਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ।
ਦृष੍ਟਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੇਣ ਭਸ੍ਮੀਭੂਤਾਭਵਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੀਜੇ ਨੇਤਰ ਨਾਲ ਤੱਕੇ ਗਏ, ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ।
ਦੁਦ੍ਰਾਵ ਵਿਕ੍ਲਵਗਤਿਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਸਹਿਤੋ ऽਮ੍ਬਰੇ
ਉਹ ਡਰ ਕੇ, ਲੜਖੜਾਉਂਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ, ਦੱਖਣੀ ਦਿਸਾ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ।
ਸ਼ਰਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਾਲਰੂਪੀ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਪਾਸੁਪਤ ਬਾਣ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕਾਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਗਗਨੇ ਸ਼ਰ੍ਵਃ ਕਾਲਰੂਪੀ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਆਧਾ ਰੂਪ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ਰਵ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਤੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।
ਯੇਨਾਮ੍ਬਰਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਲੋਕਹਿਤੇਪ੍ਸੁਨਾ
ਕਿਹੜਾ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ, ਸੰਤ ਮਹਾਰਾਜ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹ ਕੇ, ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ?
ਮੇषੋ ਰਾਸ਼ਿਃ ਕੁਜਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤਚ੍ਛਿਰਃ ਕਾਲਰੂਪਿਣਃ
ਮੇਸ਼ ਰਾਸ਼ੀ, ਜੋ ਮੰਗਲ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ-ਰੂਪ ਦੇ ਸਿਰ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੌਮ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਧ ਵृषਨਾਮੇਦਂ ਵਦਨਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ ਰਾਸ਼ੀ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਿਥੁਨਂ ਭੁਜਯੋਸ੍ਤਦਸ੍ਯ ਗਗਨਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲਿਨਃ
ਮਿਥੁਨ ਰਾਸ਼ੀ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇ ਬਾਹਾਂ ਹਨ, ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਵਿਭੋਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਹृਦਯਂ ਪਰਿਗੀਯਤੇ
ਸੂਰਜ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਿਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਮਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਦ੍ਮੈਤਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਜਠਰਂ ਵਿਭੋਃ
ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਘਰ ਦੂਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪੇਟ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਸੁਕ੍ਰਸਦਨਂ ਤੁਲਾ ਨਾਭਿਰੁਦਾਹृਤਾ
ਸ਼ੁਕਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਘਰ ਤੁਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਭੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵृਸ਼੍ਚਿਕੋ ਰਾਸ਼ਿਰ੍ਮੇਢ੍ਰਂ ਕਾਲਸਵਰੂਪਿਣਃ
ਦੂਜੀ ਰਾਸ਼ੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕ, ਸਮੇਂ-ਰੂਪ ਦੇ ਲਿੰਗ ਵਾਂਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਊਰੁਯੁਗਲਮੀਸ਼ਸ੍ਯ ਅਮਰਰ੍षੇ ਪ੍ਰਗੀਯਤੇ
ਅਮਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਊਂਘਾਂ ਇਉਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਧਨਿष੍ਠਾਰ੍ਧਂ ਸ਼ਤਭਿषਾ ਜਾਨੁਨੀ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ
ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਦਾ ਆਧਾ ਤੇ ਸ਼ਤਭਿਸ਼, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁੱਟ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੌਰੇਃ ਸਦ੍ਮਾਪਰਮਿਦਂ ਕੁਮ੍ਭੋ ਜਙ੍ਘੇ ਚ ਵਿਸ਼੍ਰਤੇ
ਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਘਰ ਕੁੰਭ ਹੈ, ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਜੀਵਸਦਨਂ ਮੀਨਸ੍ਤੁ ਚਰਣਾਵੁਭੌ
ਗੁਰੁ ਦਾ ਦੂਜਾ ਘਰ ਮੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਹਨ।
ਵਿਦ੍ਧਸ਼੍ਚਾਸੌ ਵੇਦਨਾਬੁਦ੍ਧਿਮੁਕ੍ਤਃ ਖੇ ਸਂਤਸ੍ਥੌ ਤਾਰਕਾਭਿਸ਼੍ਚਿਤਾਙ੍ਗਃ
ਉਹ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤੇषਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨਿ ਸ੍ਵਰੂਪਤਃ
ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਤੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਯਾਦृਸ਼ਾ ਯਤ੍ਰ ਸਂਚਾਰਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਸਨ੍ਤਿ ਚ
ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਥਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।
ਸਂਚਾਰਸ੍ਥਾਨਮੇਵਾਸ੍ਯ ਧਾਨ੍ਯਰਤ੍ਨਾਕਰਾਦਿषੁ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਲਣ ਦੇ ਥਾਂ ਧਾਨ, ਰਤਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਰਤਿ ਫੁਲ੍ਲੇषੁ ਸਰਸਾਂ ਪੁਲਿਨੇषੁ ਚ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਧਿਵਾਸਭੂਮਿਤ੍ਤੁ ਕੁषੀਵਲਧਰਾਸ਼੍ਰਯਃ
ਉਸ ਦੀ ਵਸੇਬਾ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਖੇਤ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ।
ਵੀਣਾਵਾਦ੍ਯਧृਙ੍ ਮਿਥੁਨਂ ਗੀਤਨਰ੍ਤਕਸ਼ਿਲ੍ਪਿषੁ
ਵੀਣਾ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਜੋੜਾ ਗਾਇਕਾਂ, ਨਰਤਕਾਂ ਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੈ।
ਮਿਥੁਨਂ ਨਾਮ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਰਾਸ਼ਿਰ੍ਦ੍ਵੇਧਾਤ੍ਮਕਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਜੋੜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਥਿਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕੇਦਾਰਵਾਪੀਪੁਲਿਨੇ ਵਿਵਿਕ੍ਤਾਵਨਿਰੇਵ ਚ
ਖੇਤਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੈਂਕਾਂ ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ।
ਵਸਤੇ ਵ੍ਯਾਧਪਲ੍ਲੀषੁ ਗਹ੍ਵਰੇषੁ ਗੁਹਾਸੁ ਚ
ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪਿੰਡਾਂ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੇ ਖੋਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।