ਵਾਕ੍ ਕਸ੍ਯਾਦੇਹਿਨੀ ਜਾਤਾ ਪਰਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਮਮ
ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਹੇ ਦੇਹ ਰਹਿਤ? ਮੇਰੀ ਬੜੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।
ਨਿਸृष੍ਟਵਾਨ੍ ਭੂਵਲਯੇ ਤੁਰਙ੍ਗਂ ऋਤਧ੍ਵਜਸ੍ਯੈਵ ਸੁਤਾਰ੍ਥਮਾਸ਼ੁ
ਉਸ ਨੇ ਰਤਧਵਜ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਘੋੜਾ ਜਲਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਛੱਡਿਆ।
ਰਾਜ੍ਞਃ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਕੋਰ੍ऽਥੋ ਨृਪਸੁਤਸ੍ਯ ਚ
ਰਾਜਾ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਕੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ?
ਲਾਵਣ੍ਯਰਾਸ਼ਿਃ ਸ਼ਸ਼ਿਕਾਨ੍ਤਿਤੁਲ੍ਯਾ ਮਦਾਲਸਾ ਨਾਮ ਮਦਾਲਸੈਵ
ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਦੀ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਚਾਂਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਰਗੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਦਾਲਸਾ ਹੈ—ਮਦਾਲਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਪਾਤਾਲਕੇਤੁਸ੍ਤੁ ਜਹਾਰ ਤਨ੍ਵੀਂ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥਤਃ ਸੋ ऽਸ਼੍ਵਵਰਃ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਃ
ਪਰ ਪਾਤਾਲਕੇਤੂ ਨੇ ਉਹ ਨਾਜੁਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉਹ ਵਧੀਆ ਘੋੜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਦृष੍ਟੋ ਯਥਾ ਦੇਵਪਤਿਰ੍ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ਼ਚ੍ਯਾ ਤਥਾ ਰਾਜਸੁਤੋ ਮृਗਾਕ੍ਸ਼੍ਯਾ
ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਚੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮਹਿੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਹਰਣ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਸੁਤੋ ਧੀਮਾਨ੍ ਕਿਮਚੇष੍ਟਤ ਵੈ ਪੁਨਃ
ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਦਾ ਬੁਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਫਿਰ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਕ੍ਰੋਧਂ ਚਕ੍ਰੇ ਸੁਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਦੇਵਾਨਾਂ ਦੇਵਸੈਨ੍ਯਹਾ
ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਨਿਰ੍ਜਗਾਮਾਥ ਪਾਤਾਲਾਦ੍ ਵਿਚਚਾਰ ਚ ਮੇਦਿਨੀਮ
ਫਿਰ ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ।
ਦृष੍ਟਾ ਗੌਰੀ ਚ ਗਿਰਿਜਾ ਸਖੀਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਸ਼ੁਭਾ
ਉਸ ਨੇ ਗੌਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਵਿਚ ਖੜੀ, ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਵੇਖਿਆ।
ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਾਰੁਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀਂ ਗਿਰਿਰਾਜਸੁਤਾਂ ਵਨੇ
ਜਦ ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਸੋਹਣੇ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—
ਕਸ੍ਯੇਯਂ ਚਾਰੁਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀ ਵਨੇ ਚਰਤਿ ਸੁਨ੍ਦਰੀ
ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ, ਹਰ ਅੰਗ ਵਿਚ ਸੋਹਣੀ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ?
ਤਨ੍ਮਦੀਯੇਨ ਜੀਵੇਨ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨਿष੍ਫਲੇਨ ਕਿਮ੍
ਜੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬੇਫਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਅਤੋ ਧਿਙ੍ ਮਮ ਰੂਪੇਣ ਕਿਂ ਸ੍ਥਿਰੇਣ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍
ਫਿਰ, ਮੇਰੇ ਰੂਪ 'ਤੇ ਸ਼ਰਮ—ਜੇ ਇਹ ਰੂਪ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ?
ਯੋ ਮਾਮਸਿਤਕੇਸ਼ਾਂ ਤਾਂ ਯੋਜਯੇਨ੍ ਮृਗਲੋਚਨਾਮ੍
ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਕਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਿਰਗ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦੇਵੇ—
ਪਿਧਾਯ ਕਰ੍ਣੋ ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਰਃਕਮ੍ਪਂ ਵਚੋ ऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਨ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ:
ਲੋਕਨਾਥਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯੋਯਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਿਨਃ
ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।
ਭਵਤਃ ਪਰਦਾਰੋਯਂ ਮਾ ਨਿਮਜ੍ਜ ਰਸਾਤਲੇ
ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਨਾ ਡੁੱਬੋ!
ਸ਼ਤ੍ਰਵਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਪਰਦਾਰਾਵਗਾਹਨਮ੍
ਤੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਪਾਪ ਕਰਨ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੈਨ੍ਯਂ ਵਿਪ੍ਰਧੇਨੁਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਤਥ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇ ਹਿਤਂ ਚ
ਜਦ ਉਹ ਫੌਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਗਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਸੱਚੀ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੰਗੀ, ਵੇਖਦਾ ਹੈ—
ਵਰਂ ਕ੍ਲੀਬੈਰ੍ਭਾਵ੍ਯਂ ਨ ਚ ਪਰਕਗਲਤ੍ਰਾਭਿਗਮਨਂ ਵਰਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਿਤ੍ਵਂ ਨ ਚ ਪਰਧਨਾਸ੍ਵਾਦਮਸਕृਤ੍
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਨਾਲੋਂ ਨਪੂੰਸਕ ਹੋਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਚੱਖਣ ਨਾਲੋਂ ਭਿਖ ਮੰਗਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਹੋਵੇ।
ਇਯਂ ਸਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਨਨੀਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਦੁਦ੍ਰੁਵੇ
ਉਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਿ 'ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ', ਭੱਜ ਗਿਆ।
ਤਾਨ੍ ਰੁਰੋਧ ਬਲਾਨ੍ਨਨ੍ਦੀ ਵਜ੍ਰੋਦ੍ਯਤਕਰੋ ऽਵ੍ਯਯਃ
ਨੰਦੀ ਨੇ, ਜੋ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਵਜਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।
ਕੁਲਿਸ਼ੋਨਾਹਤਾਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਭੀਤਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼
ਵਜਰ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਮਾਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਦਸ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।
ਪਰਿਘੇਣ ਸਮਾਹਤ੍ਯ ਪਾਤਯਾਮਾਸ ਨਨ੍ਦਿਨਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਲੱਕੜੀ ਨਾਲ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਤਰੂਪਾਭਵਦ੍ ਗੌਰੀ ਭਯਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਮੰਦ-ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਗੌਰੀ ਬਣ ਗਈ।
ਯਥਾ ਵਨੇ ਮਤ੍ਤਕਰੀ ਪਰਿਭ੍ਰਮਨ੍ ਕਰੇਣੁਮਧ੍ਯੇ ਮਦਲੋਲਦृष੍ਟਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹਾਥਣੀ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਮਦ ਵਿੱਚ ਡੋਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—
ਨਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ऽਮੀ ਸਦੈਵ ਹਿ
ਇਥੇ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਚਾਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਸੋ ऽਪਸ਼੍ਯਮਾਨੋ ਗਿਰਿਜਾਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਪਿ ਤਦਾਨ੍ਧਕਃ
ਅੰਧਕਾ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।
ਤਤੋ ਦੇਵ੍ਯਾ ਸ ਦੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਤਵਰ੍ਯਾ ਨਿਰਾਕृਤਃ
ਫਿਰ, ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸੌ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।