ਮੁਖੇ ऽਙ੍ਗੁष੍ਠਂ ਸਮਾਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਰੁਰੋਦ ਘਨਰਾਡਿਵ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅੰਗੂਠਾ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾ ਲਿਆ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਦਦृਸ਼ੁਃ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯੋ ਬਾਲਂ ਸ਼ਰਵਣੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਉਥੇ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਰਵਣ ਦੇ ਵਿਚ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ।
ਅਹਂ ਪੂਰ੍ਵਮਹਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਮੈ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇ ऽਭਿਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਃ
ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਧ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦੀਆਂ, 'ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ! ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ!'
ਅਬੀਭਰਂਸ਼੍ਚ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਂ ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਃ
ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਹ ਬੱਚਾ ਸਭ ਨੇ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਦੁਧ ਪਿਆਉਂਦੀਆਂ।
ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇਯੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਜਾਤਃ ਸ ਬਲਿਨਾਂ ਵਰਃ
ਉਹ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਜਦ ਜੰਮਿਆ, ਤਾਂ 'ਕਾਰਤਿਕੇ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ।
ਕਿਯਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਗੁਹਃ
'ਗੁਹਾ, ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ?'
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਪੁਤ੍ਰਂ ਦੇਵੇਸ਼ ਨ ਵੇਦ੍ਮਿ ਕਤਮੋ ਗੁਹਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਗੁਹਾ ਕੌਣ ਹੈ।'
ਤ੍ਰੈਯਮ੍ਬਲਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼ ਜਾਤਃ ਸ਼ਰਵਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜੋ ਬੱਚਾ ਸਰਵਣ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ, ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।
ਵੇਗਿਨਂ ਮੇषਮਾਰੁਹ੍ਯ ਕੁਟਿਲਾ ਤਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ
ਕੁਟਿਲਾ ਤੇਜ਼ ਮੇਂਡੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਗਈ।
ਸੋ ऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਦੁष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਂ ਜਾਤਂ ਸ਼ਰਵਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਸਰਵਣ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ ਇਹ ਬੱਚਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਹੈ।'
ਵਿਵਦਨ੍ਤੌ ਦਦਰ੍ਸਾਥ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਚਾਰੀ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਫਿਰ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।
ਤਾਵੂਚਤੁਃ ਵੁਤ੍ਰਹੇਤੋ ਰੁਦ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰੋਦ੍ਭਵਾਯ ਹਿ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਤੋਂ ਹੋਇਆ, ਇਹਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਹੈ।'
ਸ ਯਦਾ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਕੁਰੁਧ੍ਵਮਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਕਰੋ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਰੱਖੋ।
ਸਮ੍ਭ੍ਯੇਤ੍ਯੋਚਤੁਸ੍ਤਥ੍ਯਂ ਕਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੇਤਿ ਨਾਰਦ
ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਨਾਰਦ, ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ?'
ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਦਿष੍ਟ੍ਯੇਤਿ ਗਿਰਿਜਾਂ ਪ੍ਰੋਦ੍ਭੂਤਪੁਲਕੋ ऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ, ਰੋਮ ਰੋਮ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਆਖਿਆ, 'ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ, ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ!'
ਪ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਦ੍ ਯਂ ਸ ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜਿਸ ਕੋਲ ਪੁੱਛਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸਹੋਮਯਾ ਕੁਟਿਲਯਾ ਪਾਵਕੇਨ ਚ ਧੀਮਤਾ
ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਕੁਟਿਲਾ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਪਾਵਕ ਵੀ ਸੀ।
ਦਦृਸ਼ੁਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਕਂ ਤਂ ਚ ਕृਤ੍ਤਿਕੋਤ੍ਸਙ੍ਗਸ਼ਾਯਿਨਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਬੱਚਾ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਯੋਗੀ ਚਤੁਰ੍ਮੂਰ੍ਤਿਰਭੂਤ੍ षਣ੍ਮੁਖਃ ਸ ਸ਼ਿਸ਼ੁਸ੍ਤ੍ਵਪਿ
ਉਹ ਜੋਗੀ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਛੇ ਚਿਹਰੇ ਸਨ।
ਕੁਟਿਲਾਮਗਮਚ੍ਛਾਖੋ ਮਹਾਸੇਨੋ ऽਗ੍ਨਿਮਭ੍ਯਯਾਤ੍
ਕੁਟਿਲਾ ਨੇ ਆ ਕੇ ਮਹਾਸੇਨ ਵੱਲ ਵਧੀ, ਤੇ ਮਹਾਸੇਨ ਅੱਗ ਵੱਲ ਗਿਆ।
ਪਾਵਕਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦੇਵੇਸ਼ਃ ਪਰਾਂ ਮੁਦਮਵਾਪ ਚ
ਪਾਵਕ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ ਸੀ, ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ।
ਤਾ ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧਰਃ ਪ੍ਰਤੀਤ੍ਯਾ ਵਿਧਿਵਦ੍ ਵਚਨਂ ਮੁਨੇ
ਫਿਰ ਹਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਕੁਟੁਲਾਯਾਃ ਕੁਮਾਰੇਤਿ ਪੁਤ੍ਰੋ ऽਯਂ ਭਵਿਤਾਵ੍ਯਯਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਇਹ ਕੁਟਿਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਮਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।'
ਗੁਹ ਇਤ੍ਯੇਵ ਨਾਮ੍ਨਾ ਚ ਮਮਾਸੌ ਤਨਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ
'ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਹਾ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'
ਮਾਹਾਸੇਨ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਹੁਤਾਸ਼ਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਕਃ ਸ਼ਾਰਦ੍ਵਤ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ ਸੁਤਃ ਸ਼ਰਵਣਸ੍ਯ ਚ
'ਇਹ ਹੁਤਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਹਾਸੇਨ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਰਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'
षਡਾਸ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਹਾਬਾਹੁਃ षਣ੍ਮੁਖੋ ਨਾਮ ਗੀਯਤੇ
'ਛੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਛਣਮੁਖਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'
ਸਸ੍ਮਾਰ ਦੈਵਤੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧ ਤੇ ऽਪ੍ਯਾਜਗ੍ਮੁਸ੍ਤ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜਲਦੀ ਆ ਗਏ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹੁਤਾਸ਼ਨਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਕੁਟਿਲਾਂ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਸ੍ਤਥਾ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੁਤਾਸ਼ਨ, ਕੁਟਿਲਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਬਾਲਮਤ੍ਯੁਗ੍ਰਂ षਣ੍ਮੁਖਂ ਸੂਰ੍ਯਸਂਨਿਭਮ੍ ਮੁष੍ਣਨ੍ਤਮਿਵ ਚਕ੍ਸ਼ੁਂषਿ ਤੇਜਸਾ ਸ੍ਵੇਨ ਦੇਵਤਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਬੱਚੇ ਛਣਮੁਖਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ।
ਦੇਵਕਾਰ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾ ਦੇਵ ਕृਤਂ ਦੇਵ੍ਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਤਥਾ
'ਹੇ ਦੇਵ, ਤੇਰੇ, ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।'