ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਯ ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਛਦ੍ਮਵਾਮਨਰੂਪਿਣੇ
ਉਸ ਸ੍ਰੀਧਰਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਛਲ ਕਰਕੇ ਵਾਮਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਨਾਰਦਃ ਪਰਿਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਪੁਰਾਣਂ ਵਾਮਨਾਸ਼੍ਰਯਮ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਵਾਮਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਵਾਮਨਤ੍ਵਂ ਧृਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਨ੍ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਪृਚ੍ਛਤਃ
ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਮਨ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੈਰ੍ਯੁਯੁਧੇ ਸਾਰ੍ਥਮਤ੍ਰ ਮੈ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮਹਾਨ੍
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਲੜੇ; ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਬਭੁਵ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ
ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਸੁੰਦਰ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਜਾਤਾ ਹਿਮਵਤੋ ਗੇਹੇ ਗਿਰੀਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਹ ਹਿਮਵਤ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਈ।
ਏਤਨ੍ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਮਤੋ ऽਸਿ ਮੇ
ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
ਵ੍ਰਤਾਨਾਂ ਵਿਵਿਧਾਨਾਂ ਚ ਵਿਧਿਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮੇ ਦ੍ਵਿਜ
ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸੋ।
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵਦਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਨਾਰਦਂ ਤਪਸੋ ਨਿਧਿਮ
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਤਪ ਦੀ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਅਵਧਾਨਂ ਸ੍ਥਿਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤ੍ਮ
ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।
ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗ੍ਰੀष੍ਮਕਾਲਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ, ਜਦੋਂ ਗਰਮੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ।
ਯਤ੍ਰ ਵਾਤਾਤਪੌ ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਸ੍ਥਿਤਯੋਰ੍ਨੌ ਗਮਿष੍ਯਤਃ
ਜਦੋਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਤੇ ਤਾਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਾਂ।
ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯੋ ऽਹਂ ਸੁਦਤੀ ਸਦਾਰਣ੍ਯਚਰਃ ਸ਼ੁਭੇ
ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹਾਂ।
ਨਿਦਾਘਕਾਲਮਨਯਤ੍ ਸਮਂ ਸ਼ਰ੍ਵੇਣ ਸਾ ਸਤੀ
ਉਹ ਸਤੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਕੱਠਾ ਬਿਤਾਇਆ।
ਘਨਾਨ੍ਧਕਾਰਿਤਾਸ਼ੋ ਵੈ ਪ੍ਰਾਵृਟ੍ਕਾਲੋषਤਿਰਾਗਵਾਨ੍
ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਰੁਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬਦਲਾਂ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵਾਕ੍ਯਂ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਸਤੀ ਸਪ੍ਰਣਯਂ ਤਦਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਤੀ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।
ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਨੀਲਾਭ੍ਰਗਣੇषੁ ਵਿਦ੍ਯੁਤੋ ਵਾਸ਼ਨ੍ਤਿ ਕੇਕਾਰਵਮੇਵ ਬਰ੍ਹਿਣਃ
ਨੀਲੇ ਬਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਮੋਰ ਆਪਣੇ ਕੇਕਾ ਸੁਰ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
ਕਦਮ੍ਬਸਰ੍ਜ੍ਜਾਰ੍ਜੁਨਕੇਤਕੀਦ੍ਰੁਮਾਃ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਸੁਮਾਰੁਤਾਹਤਾਃ
ਕਦੰਬ, ਸਰਜ, ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਹਲਕੀ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਫੁੱਲ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ ਯੋਗਿਗਣਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਮੂਲਾਨਪਿ ਸਂਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਜੋਗੀ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨੂਨਂ ਸਮृਦ੍ਧਿਂ ਸਲਿਲਸ੍ਯ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਰਨ੍ਤਿ ਸ਼ੂਰਾਸ੍ਤਰੁਣਦ੍ਰੁਮੇषੁ
ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਗੜੇ ਜਵਾਨ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਕਿਮਤ੍ਰ ਚਿਤ੍ਰਂ ਯਦਨੁਜ੍ਜ੍ਵਲਂ ਜਨਂ ਨਿषੇਵ੍ਯ ਯੋषਿਦ੍ ਭਵਤਿ ਤ੍ਵਸ਼ੀਲਾ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅਜੀਬ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਔਰਤ ਚਾਨਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਫਲੈਸ਼੍ਚ ਬਿਲ੍ਵਾਃ ਪਯਸਾ ਤਥਾਪਗਾਃ ਪਤ੍ਰੈਃ ਸਪਦ੍ਮੈਸ਼੍ਚ ਮਹਾਸਰਾਂਸਿ
ਬੇਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦਰਿਆ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਸਰੋਵਰ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗृਹਂ ਕੁਰੁष੍ਵਾਤ੍ਰ ਮਹਾਚਜਲੋਤ੍ਤਮੇ ਸੁਨਿਰ੍ਵृਤਾ ਯੇਨ ਭਵਾਮਿ ਸ਼ਂਭੋ
ਇਹ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ, ਇਸ ਸੋਹਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਘਰ ਬਣਾਅੋ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸੁਖੀ ਰਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ।
ਨ ਮੇ ऽਸ੍ਤਿ ਵਿਤ੍ਤਂ ਗृਹਸਂਚਯਾਰ੍ਥੇ ਮृਗਾਰਿਚਰ੍ਮਾਵਰਣਂ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਘਰ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਲਈ ਕੋਈ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ; ਮੇਰਾ ਢੱਕਣ ਕੇਵਲ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਹੈ, ਪ੍ਰੀਤਮ।
ਕੇਯੂਰਮੇਕਂ ਮਮ ਕਮ੍ਬਲਸ੍ਤ੍ਵਹਿਰ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਨ੍ਯੋ ਭੁਜਗੋ ਧਨਞ੍ਜਯਃ
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇਕ ਹੀ ਬਾਂਹਬੰਦ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਚਾਦਰ ਤੂੰ ਹੈਂ; ਦੂਜਾ ਇਕ ਸੱਪ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਧਨੰਜਯ ਹੈ।
ਨੀਲੋ ऽਪਿ ਨੀਲਾਞ੍ਜਨਤੁਲ੍ਯਵਰ੍ਣਃ ਸ਼੍ਰੋਣੀਤਟੇ ਰਾਜਤਿ ਸੁਪ੍ਰਤਿष੍ਠਃ
ਨੀਲਾ, ਜੋ ਕਾਜਲ ਵਰਗਾ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਕਮਰ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਵਨਿਤਸਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ੍ਵਾਮਿਨੋ ਵਾਸਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ਪਰਿਵਦਤਿ ਸਰੋषਂ ਲਜ੍ਜਯੋਚ੍ਛ੍ਵਸ੍ਯ ਚੋष੍ਮ੍
ਮਾਲਕ ਦੀ ਠੰਢੀ ਥਾਂ ਲੱਭਣ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਨੌਕਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਰਮ ਤੇ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵृਕ੍ਸ਼ਮੂਲੇ ਸ੍ਥਿਤਾਯਾ ਮੇ ਸੁਦੁਃਖੇਨ ਵਦਾਮ੍ਯਤਃ
ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੇਠ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਤਤੋ ऽਭਵਨ੍ਨਾਮ ਤੇਦਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਜੀਮੂਤਕੇਤੁਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਂ ਦਿਵਿ
ਫਿਰ ਉਸ ਘੋੜੇ ਦਾ ਨਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜੀਮੂਤਕੇਤੁ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਲੋਕਾਨ੍ਨ੍ਦਕਰੀ ਰਮ੍ਯਾ ਸ਼ਰਤ੍ ਸਮਭਵਨ੍ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸੋਹਣੀ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਆ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।