ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਆਚਰਣਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਡੇ ਗੰਭੀਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨੇਕੀਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗੁ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਰਗਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਖਾਣਾ ਵੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਪਤਿਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਗਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਔਰਤ ਦਾ ਵਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੇਕ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ ਵੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਆਸਰੇ ਲੈਣ ਆਏ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਡਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਖੁੱਡੀ ਤੋਂ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਉਪਰੰਤ ਉਸਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੰਜੂਸ ਦਾ ਭੋਜਨ ਵੀ ਖਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਲਈ ਕਟਾਈ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਤੀਜੇ, ਚੌਥੇ ਜਾਂ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੈਨ ਵਾਲੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਬੱਚੇ, ਸੰਨਿਆਸੀ, ਤਿਆਗੂ ਜਾਂ ਦੂਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਪੂਰੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੈਸ਼ਾਂ ਲਈ ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ। ਹਰ ਵਰਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਦੀ ਰਸਮ ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਸਬੰਧੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਕਰੇ। ਉਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਵਜ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ। ਜੋ ਕੋਈ ਅਮਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਯੋਗਵਾਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਨ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਕਮਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯਥਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਯਜ्ञ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉੱਚ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਣਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਵਣਵਾਸੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੋਣਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ-ਫੂਲ ਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਿਚ ਸੈਯਮ ਰੱਖਣਾ, ਇਕ ਥਾਂ ਲੰਬਾ ਨਾ ਟਿਕਣਾ, ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਆਤਮ-ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਵਣਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਨਿਯਮ ਹਨ। ਹੁਣ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ (ਰਾਖਸ) ਸੁਣ, ਹੋਰ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਵੀ ਸੁਣ। ਜਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ, ਉਹ ਹੀ ਦੁਜ-ਜਨਮੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਹਨ। ਪਰ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਇਕੋ ਵੱਡਾ ਕਰਮ ਹੈ—ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਰਾਤ-ਵਿਦੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਤ ਦੀ ਵਿਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸੂਰਜ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦਾਨ, ਦਇਆ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਹਨ। ਚੰਗਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।