ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਅਧ੍ਯਯਨ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਵਿ্ণੁ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਉੱਚੇ ਧਰਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਆਚਾਰ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਭਗਤੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਅਧ੍ਯਯਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗਿਆਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਹੀ ਰਾਹਾਂ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਅਡੋਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਰਸਵਤੀ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਰਾਹ ਹੈ। ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਭਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹਰ ਇਕ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਥਾਂ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣਾ ਹੀ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਰਥ ਦਾ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਅਮੋਲਕਤਾ, ਆਸਾਨੀ, ਦਇਆ, ਅਹਿੰਸਾ, ਮਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰਿਯ ਨਿਗ੍ਰਹਿ—ਇਹ ਗੁਣ ਸ਼ੰਕਰ, ਭਾਸਕਰ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਧਰਮ ਹਨ। ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਅਧ੍ਯਯਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਪਿਸਾਚਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਸਦਾ ਮਾਸ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ, ਜੋ ਉਨੱਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮੁੜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਨਾਅਵ ਤੈਰਦੀ ਹੋਵੇ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ, ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਰਗਾ ਆਵਾਸ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਦਵੀਪਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ-ਚੌੜਾਈ ਜੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪਲਕਸ਼ ਨਾਂਅ ਦਾ ਮਹਾਂਦਵੀਪ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦਵੀਪ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵੀ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ। ਘੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦਹੀਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਵੀ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਵੀਪ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੇ-ਦੁੱਗਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੜੀਵਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦੂਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ, ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚਾਰ ਕਰੋੜ ਪੰਜ ਪੰਜ ਲੱਖ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਸੇ, ਇਹ 'ਲੱਖ-ਮੰਡ-ਕਟਾਹਾ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਮਾਪ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਥੇ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਹੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਪਰ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੈਅ (ਵਿਨਾਸ਼) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਅਸੁਰ-ਚਲਣ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਰਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਔਖਾ, ਅਸ਼ੁੱਧ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਨਰਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰੌਰਵ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਰਗੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੱਥ ਅਤੇ ਸੁਭਾਉ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਹਨ—ਇਹ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੌਰਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਇਕੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਨਰਕ ਰੌਰਵ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ, ਮਹਾਰੌਰਵ ਨਾਂਅ ਦਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ, ਅੰਧਤਾਮਿਸ੍ਰ, ਡਬਲ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਡਰਾਉਣਾ ਨਰਕ ਹੈ। ਸੱਤਵਾਂ ਨਰਕ ਅਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਘਟੀਯੰਤ੍ਰ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮਾਂ, ਲੋਕਾਂ, ਦਵੀਪਾਂ ਅਤੇ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਵਿਅਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰਾਜ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ।