ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਧੇਰੇ, ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਕੂਏ ਕੋਲ ਆਈ। ਉਹ ਉਥੇ ਦੋ ਵਾਰ ਗਈ, ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਵਧ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਪੱਥਰ ਕੂਏ ਉੱਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ?" ਅੰਦਰੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਪੱਥਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕੂਏ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਹਾਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਪਰ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਨਿਸ਼ਾਕਰ ਨਾਮ ਦਾ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਮਾਂ ਨੇ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਪੱਥਰ ਉਠਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਪੱਥਰ ਹਟਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਬੱਚਾ ਵੀ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਮਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੁਣਾਈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, "ਜੋ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਵਧੀ।" ਫਿਰ ਪੁੱਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਉਂ ਨੂੰ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। "ਮਾਤਾ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੰਦੇਪਨ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾਪਨ ਆਇਆ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ। ਵ੍ਰਸ਼ਾਕਪੀ ਦਾ ਪੁੱਤ ਮਾਲਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਉੱਚੀ ਜਾਨ, ਮੋਖ ਦੀ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।" ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, "ਮੈ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਸੋਝੀ ਨਾ ਰਹੀ, ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਹੁਟੀਆਂ ਤੇ ਦੌਲਤਾਂ ਵੱਲ ਹੀ ਲੱਗਿਆ ਰਿਹਾ।" "ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ ਤੇ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਹਿਰਣ-ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਹਿਰਣਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।" "ਇੱਕ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਚੋਲਾ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਜਦ ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੇਮੀਕਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। 'ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ, ਡਰਪੋਕੀਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਇਲ ਦੀ ਧੁਨ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।' ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਬੋਲੇ ਸ਼ੇਰ, ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਖ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ?'" "ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ, ਪਿਆਰੀਏ, ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਬਾਹਰ ਜਾਵਾਂ।' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਾਂਗੀ, ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਨੰਦ ਕਰਾਂਗੇ।' ਮੈਂ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, 'ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ, ਮੈਨੂੰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।' ਜਦੋਂ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁਲਿਆ, ਮੈਂ ਉਥੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।" "ਪਰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਚੀਕਿਆ, 'ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਓ, ਉਤਾਵਲੇਓ!'" "ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ ਗਧਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈ ਲਿਆ। ਉੱਥੇ ਵੀ, ਮੇਰੀ ਪਿਛਲੀ ਸਾਰੀ ਸੋਝੀ ਮੁੜ ਆ ਗਈ।" "ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਨਵਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਪਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ, 'ਜਾ, ਚਿੱਟੇ ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ।' ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਪਰ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਅੱਧ ਵਿਚ, ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਗਈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਪਿਉਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਈ ਜਨਮਾਂ, ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ।