ਹੋਣਹਾਰ ਦੇਵੇਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਦੇ ਯੱਗ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਤੋਂ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਕੁਰੂਜਾਂਗਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਆਪਣੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, “ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਾੜਦਾ?” ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਸ਼ਨਸਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ: “ਇੱਥੇ ਅੱਗ ਭੇਟਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰ ਰਹੀਆਂ, ਜਦ ਕਿ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ?” ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਦੱਸੋ, ਅੱਜ, ਗੁਰੂ ਜੀ, ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੈ?” ਤਦ, ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਬਲੀ ਨੇ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਕਹੀਆਂ: “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਪ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਮਕਰਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਚੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੰਮਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ, ਸੱਚਾਈ, ਅਤੇ ਜੋ ਠੀਕ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। “ਮੁਰਾਰੀ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ, ਠੀਕ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਸੋਚ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਯੱਗ ਦੇ ਭੋਗੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਇਸੀ ਲਈ ਹਰੀ ਆਪ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ—ਨਾ ਘਾਸ ਦਾ ਤਿੰਨਾ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ। ਜਿਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਜਨਾਰਦਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਨਿਮਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕੁਝ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਮਨ, ਬੋਧ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ—ਜੋ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਮਲਯ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬੁਣਕਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ—ਉਸ ਪੁਰਾਣੀ, ਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੋਕ ‘ਬੁਣਕਣ ਵਾਲਾ’ ਆਖਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਵਾਤ੍ਸਯਾਯਨ ਦੀ ਧੀ, ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾ ਬੋਲਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ‘ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੁੱਤਰ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੂਰਪਾਕਸ਼ੀ ਸੀ, ਉਹ ਪਹਾੜ ‘ਸ਼ਾਲੋਦਰਾ’ ਉੱਤੇ ਖਾਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਾ ਬੋਲਿਆ: “ਪਿਆਰੀਏ, ਕੀ ਲਿਆ ਹੈ?” ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਟੋਕਰੀ-ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ।” ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, “ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵੇਗਾ।” ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਲਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਬੱਚਾ ਲਿਆ, ਸੋਹਣੀਏ।” ਉਹ ਔਰਤ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਰੱਖ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਮਾਰੀ, “ਵੇਖੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ!” ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਟੋਕਰੀ-ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੱਸ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: “ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸੋਹਣਾ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਠੱਗਣ ਆਇਆ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ (ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ) ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਘਾਸ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਇਆ।