ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉਥੇ ਟਿਕਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਤੀਰਥ ‘ਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਉਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਆਖੰਡਾ ਨਗਰ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਟਸਤਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਕੁਮਾਰੀਲਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਏ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਦਹੀਂ ਖਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਮਣਿਮੰਤਾ ਨਗਰ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਧੁਨੰਦਿਨੀ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਥੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਸ਼ੂਲਬਾਹੁ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਨੂ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਵਿਰੰਚੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਪਾਂ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਆਪਣੀ ਇੱਛਤ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਗੁਆ ਬੈਠਾ। ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਰੀਤਿ-ਰਿਵਾਜ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਤੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਲੀ ਦੇਵ-ਪਤੀ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤਬਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇਹਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਅਜੇਤ ਹਨ ਤੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਵਾਹ ਵਿੱਚ। ਦੋਵਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਬੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ, ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਡਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ, ਹਥਿਆਰ ਸਜਾ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਜ ਪਏ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਚੱਕਰ ਨਾਲ। ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਕੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸੁੱਚਾ ਤਾਰਾ ਡਿੱਗ ਪਵੇ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਪੈਰ ਠੰਢੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਜਿਆ, ਉਥੇ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਿਟਸਤਾ ਨਦੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਲ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਿਵ ਮਿਲਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਇੱਥੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਇਹ ਜਿਗਿਆਸਾ ਉਠੀ ਕਿ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ? ਚੱਕਰ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਕਥਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਧਨਵਾਨ ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਤਿ ਭਗਤ ਸੀ, ਪਤੀ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਚੰਗੇ ਆਚਰਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੁੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਪਮਨਯੂ ਸੀ। ਭਾਰੀ ਸੰਕਟ ਵਿਚ ਵੀ, ਉਸ ਮਾਂ ਨੇ ਜਿੰਨਾ ਦੂਧ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਵਜੋਂ ਚਾਵਲ ਪੀਸ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਾਣਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਚਾਵਲ ਖਾਧਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਆਦਲਾ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ, ਜਦ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਟੇ ਦੀ ਮਾਂਝੀ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਨੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਂ ਰੋ ਪਈ, ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੰਝੂਆਂ ਕਰਕੇ ਰੁਕ ਗਈ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਦੋਂ ਵਿਰੂਪਾਖਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਵਿਰੂਪਾਖਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਦੁੱਧ-ਚਾਵਲ ਖਾਣਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਸਾਨ ਹੈ!