ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਕ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਔਰਤ, ਜਿਸਦਾ ਪਤੀ ਬੜਾ ਹੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਉਸਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਪਤੀ ਅੰਦਰੋਂ ਬੇਰੁਖੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਘਰ-ਵਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪੋਵਨ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਪੁਰੁਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ੍ਰਵਣ ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਦੀ ਕਾਇਆ ਅਨੰਗ ਵਰਗੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਸੀ। ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਿਆਂ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਉਸਨੇ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਪੁਰੁਸ਼ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ? ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਅੰਗ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਹਨ?" ਫਿਰ ਇਸਦੀ ਵਿਵਰਣੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ—ਦੇਖੋ, ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਗੋਡ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਹਨ। ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਅਨੁਰਾਧਾ ਤੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰਵਿਠਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਂਗਲੀਆਂ ਪੂਨਰਵਸੂ ਹਨ, ਨਖ ਸਾਰਪ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਹਨ। ਮੁੰਹ ਉੱਤੇ ਪੁਸ਼ਯਾ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਤੀ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਨਣ ਵਾਲਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਹਰੀ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਸਮੇਂ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿਓ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਂ ਲਾਲਸਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਯਥਾ ਸੰਭਵ ਹੋਮ ਦਾ ਭੋਜਨ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਓ। ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਜਦੋਂ ਤਪਤ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿਓ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲ ਤੇ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਗੁੜ ਤੇ ਚਟਣੀ ਦੇਣ ਦਾ ਉਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਅਨੁਰਾਧਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪੇਟ, ਲਾਲਸਾ ਸਮੇਂ ਸਠ ਦਿਨਾਂ ਵਾਲਾ ਚੌਲ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ, ਲਾਲਸਾ ਸਮੇਂ ਵਧੀਆ ਖੀਰ। ਪੂਨਰਵਸੂ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲੀਆਂ, ਲਾਲਸਾ ਸਮੇਂ ਚਚਿੰਡਾ (ਸੰਪਤ) ਚੜ੍ਹਾਓ। ਜੇਠ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਗਲ੍ਹ, ਲਾਲਸਾ ਸਮੇਂ ਤਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਮਿੱਠੀ ਖੀਰ। ਪੁਸ਼ਯਾ ਵਿੱਚ ਮੁੰਹ, ਲਾਲਸਾ ਸਮੇਂ ਘਿਉ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਚੌਲ। ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਭੋਜਨ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਲਾਲ ਚਾਵਲ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਮਧੁ-ਦੁਸ਼ਮਨ (ਮਧੁ ਦੇ ਵੈਰੀ) ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੋ। ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ, ਲਾਲਸਾ ਸਮੇਂ ਹਰਣ ਦਾ ਮਾਸ। ਭਰਣੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਲਾਲਸਾ ਸਮੇਂ ਵਧੀਆ ਪੱਕਾ ਚੌਲ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗੁੜ-ਅਦਰਕ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਵਾਓ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿਓ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਵਸਤ੍ਰ ਦਿਓ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਘਿਉ ਦਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਤਰ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕਰਮ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸੋਹਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਸੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੇਸ਼ਵ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਪਾਸੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਦੁਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਅਤੁੱਟ ਆਨੰਦ ਤੇ ਵਧੀਆ ਤੇਜਸਵੀ ਰੂਪ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਇੰਝ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਵੀ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਤੇ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।