ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਚਹੁੰਦੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘੁੰਸਲੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਹਰਣ ਦੇ ਸਿੰਗ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਨੁਕੀਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਾਂ ਚਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਜੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਚਾਨਣ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ (ਮਹਾਦੇਵ) ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੰਦਰਾਚਲ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਸਤਿਆ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਦੱਖਾ, ਜੋ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਨਸੂਯਾ, ਅਤ੍ਰਿ, ਧ੍ਰਿਤਿ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਅੰਗੀਰਸ ਵੀ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਨੇਕੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਸਨ। ਦੱਖਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਮੰਡਪ ਦੇ ਰਖਵੇਲੇ ਬਣਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ, ਦੱਖਾ ਨੇ ਸਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਭੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੱਖਾ ਨੇ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਕਪਾਲੀ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਿਆ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਪਾਲੀ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਦਿਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ—ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਤਾਰੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਗਵਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਲੁਕ ਗਈ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੰਧਕਾਰ ਛਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਜਗਤ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਉਹੀ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸਰਜਨਹਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ: "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ? ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ? ਦੱਸ। ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਮਾਤਾ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਹੈ?" ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ ਤੇ ਤੇਰੇ ਮੂਲ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਰਾਜੂ ਅਤੇ ਵੀਣਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਉਦਾਸ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਜੋ ਗ੍ਰਹਿ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਮੂੰਹ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਪੜਾ ਬਣਾਈ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬੈਲ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ।" ਅਜੰਮਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਚਿੱਟੇ, ਲਾਲ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਹਿਲਣ ਤੇ ਬੁੱਲਬੁਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਫਿਰ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਖ ਦੇ ਆਗੇਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਿਰ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਿਆ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਵਚਧਾਰੀ, ਕੰਨ-ਬਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਅਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਤੂਣ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ, "ਤੂੰ ਪਾਪ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੌਣ ਕਰਦਾ?" ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਲਾਜ ਆਈ ਤੇ ਉਹ ਬਦਰੀਕਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।