ਇਹ ਕਥਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਅੱਜ ਇਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਖੋਪੜੀ (ਕਪਾਲ) ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਗਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਕਪਾਲਮੋਚਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ—ਖੋਪੜੀ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ। ਉਸ ਨੇ ਕਪਾਲਮੋਚਨ ਉੱਤੇ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ਿ। ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਕਪਾਲਮੋਚਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਯਜਨ ਲਈ ਨਿਆਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯੋਗ੍ਯ ਪੁੱਤਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਯਜਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੱਦਿਆ। ਜਯਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ਼, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਗਈ। ਪਰ ਵਿਜਯਾ, ਜਯੰਤੀ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਗਈਆਂ? ਜਿਹੜੇ-ਜਿਹੜੇ ਸੱਦੇ ਗਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਾਦਾ ਦੇ ਯਜਨ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਉਥੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਕੀ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸੱਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਜਾਂ ਤੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਜਾਵੇਗੀ? ਮੇਰਾ ਮਾਮਾ ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯਜਨ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਲਈ ਸੱਦੇ ਗਏ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੱਦਾ? ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਮਾਤਾ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪਾ ਗਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਈ। "ਹਾ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ?" ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਜਯਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੀ, ਧਰਮਿਕ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਢੀਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਕਿਰਪਾਣ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਗਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਬੇਲ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੀ? ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਜੋ ਯਜਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਭੈਣ ਅੰਦਰੋਂ ਦੁਖ ਨਾਲ ਸੜ ਗਈ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗ ਦੇ ਸ਼ੋਲੇ ਨਿਕਲ ਆਏ। ਸ਼ੇਰ-ਮੁਖੀ ਜਥੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਕਨਾਖਲ ਉੱਤੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਯਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਿਸ਼ਿ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ-ਧਾਰੀ ਖੜਾ ਸੀ। ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰਵ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪਕੜ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਫਿਰ ਧਰਮ, ਜੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਸੀ, ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਉੱਤੇ ਦੌੜਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜਿਆ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਚੌਥੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ, ਜਥਾ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਟਲ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਠ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਨੇਕ ਹਥਿਆਰ ਪਕੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਜਥਾ-ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਤੇ ਲਾਲ ਹੋ ਕੇ, ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ। ਇਹ ਸਭ ਅਚਾਨਕ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ਿ, ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਯਕ੍ਸ਼, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼, ਪੰਛੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਾਹਕ—all, ਉਗ੍ਰ ਜੋ ਭੋਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਮ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ—ਸਭ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਉੱਤੇ ਦੌੜੇ। ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਕਥਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ, ਵਿਰਾਸਤ, ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਘੜੀ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ।