ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਮਾਤਾ ਦੁργਾ ਖੜੀ ਸੀ, ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਕਾਟਿਆਯਨੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੂਤ—ਚੰਡ ਅਤੇ ਮੁੰਡ—ਉਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਸਨ, ਦੈਤਯਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਤਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਨਾਲ ਸ਼ੰਖ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜਿਹੜਾ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਸਿਰਫ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਕਿਲੇ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਭੇਦੀ ਕਿਲਾ ਹੋਵੇ। ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਰੂਪ ਮਕੈਨਿਕਜ਼ਮ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭੈਬੀਤ ਅਤੇ ਹਿੱਕਚੋਹ ਲਵ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੀੜ੍ਹੀ ਬਣਾਈ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮਨਮਥ ਦਾ ਪਸੀਨਾ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਮੋਹਰ ਖੁਦ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਲਾਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਕਿਲਿਆਂ ਨਾਲ ਰਖਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਉਥੇ ਲੋਕ ਵਸਾਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਵਾਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਤਾਂ ਥੱਕ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ, ਜਿਵੇਂ ਨਵਾਂ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਰਤਨਾਂ ਵਰਗੇ ਨਖ਼ਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨਮੁਤਾਬਕ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਕਿਸਦੀ ਧੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਕੋਈ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਜਾਓ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਤੇ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਕਰੋ।’’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ (ਭੈਂਸ ਰੂਪ ਅਸੁਰ) ਨਹੀਂ ਹੈ।’’ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਅਸੁਰਪਤੀ ਨੇ ਉਗਰਾਯੁਧ, ਚਿਕਸ਼ੁਰ ਅਤੇ ਰਕਤਬੀਜ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈੰਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਡੇਰਾ ਲਗਾ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਦੰਦੁਭੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਸੀ—ਜੋ ਨਗਾਰੇ ਵਜਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਹੇ ਕੁਆਰੀ, ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਰੰਭਾ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਦ्वਿੱਤ ਹੈ। ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਕੋਈ ਭੁਲਾਵਾ ਨਾ ਦਿਓ, ਉਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਜੋ ਰੰਭਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।’’ ਰੰਭਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ, ‘‘ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਸਹਾਇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇੰਦ੍ਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਹਾਂ; ਹੇ ਕੁੜੀ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਚਾਹੇ ਭੂਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਯਕਸ਼, ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਜੀਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਆ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰ ਵਾਲੀ, ਅੱਜ ਸਾਵਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਧੀਆਂ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਮੰਨ ਲਵੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਯੋਗ ਪਤੀ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਰਵੋਚ ਹੈ; ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਭੈਂਸ-ਅਸੁਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੰਨ ਲਵਾਂਗੀ, ਸੱਚ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ। ਉਹ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਤੇ ਹੁਣੇ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਵਧੀਆ ਵੈਹੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?’’ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬੋਲੀ, ‘‘ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਿੱਤ ਲਵੇ, ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣ ਸਕੇਗਾ।’’ ਉਹ ਦੂਤ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਠੀਕ ਠੀਕ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਵਿਂਧਿਆਚਲ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਮਰਾ ਨਾਂ ਦੇ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸਿਪਾਹਸਾਲਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਦੁਰਗਾ, ਫੌਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ।