ପୂର୍ଵ ଉତ୍ତରତଶ୍ଚାପି ହିରଣ୍ଯୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର
ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ହିରଣ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଠାକୁର।
ଭାରତୋ ଦକ୍ଷିଣେ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ହରିର୍ଦକ୍ଷିଣପଶଚିମେ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଭାରତ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ହରି ଅଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତରେ ଚ କୁରୁର୍ଵର୍ଷଃ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷସମାଵୃତଃ
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ କୁରୁ ଭୂମି ଅଛି, ଯାହା କଳ୍ପବୃକ୍ଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।
ଇଲାଵୃତାଦ୍ଯା ଯେ ଚାଷ୍ଟୌ ଵର୍ଷଂ ମୁକ୍ତ୍ଵୈଵ ଭାରତମ୍
ଭାରତ ଛାଡ଼ି, ଇଲାବୃତ ଆଦି ଆଠଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।
ଵିପର୍ଯଯୋ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ନୋତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯମାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଅଦଳବଦଳ ନାହିଁ; କେହି ଉଚ୍ଚ, କେହି ମଧ୍ୟମ, କେହି ନିମ୍ନ ନୁହଁନ୍ତି।
ସାଗରାନ୍ତରିତାଃ ସର୍ଵେ ଅଗମ୍ଯାଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ସାଗର ଦ୍ୱାରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ପହଞ୍ଚିବା ଅସମ୍ଭବ।
ନାଗଦ୍ଵୀପଃ କଟାହଶ୍ଚ ସିଂହଲୋ ଵାରୁଣସ୍ତଥା
ନାଗଦ୍ୱୀପ, କଟାହ, ସିଂହଳ ଏବଂ ବାରୁଣ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
କୁମାରାଖ୍ଯଃ ପରିଖ୍ଯାତୋ ଦ୍ଵୀପୋ ଽଯଂ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରଃ
କୁମାର ନାମକ ଦ୍ୱୀପଟି ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଆନ୍ଧ୍ରା ଦକ୍ଷିମତେ ଵୀର ତୁରୁଷ୍କାସ୍ତ୍ଵପି ଚୋତ୍ତରେ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଆନ୍ଧ୍ରମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଓ ବୀର, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ତୁରୁଷ୍କମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଇଜ୍ଯାଯୁଦ୍ଧଵଣିଜ୍ଯାଦ୍ଯୈଃ କର୍ମଭିଃ କୃତପାଵନାଃ
ଏମାନେ ପୂଜା, ଯୁଦ୍ଧ, ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।
ଵିନ୍ଧ୍ଯଶ୍ଚ ପାରିଯାତ୍ରଶ୍ଚ ସପ୍ତାତ୍ର କୁଲପର୍ଵତାଃ
ଏଠାରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ପାରିୟାତ୍ର ସହିତ ସାତଟି ପ୍ରମୁଖ ପାହାଡ଼ ଗଣାଯାଉଛି।
ଵିସ୍ତାରୋଚ୍ଛ୍ରାଯିଣୋ ରମ୍ଯା ଵିପୁଲାଃ ଶୁଭସାନଵଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଚଉଡ଼ା, ଉଚ୍ଚ, ସୁନ୍ଦର, ବିଶାଳ ଓ ଶୁଭ୍ର ଢାଳ ଥିବା।
ଵାତନ୍ଧମୋ ଵୈଦ୍ଯୁତଶ୍ଚ ମୈନାକଃ ସରସସ୍ତଥା
ଏହାସହିତ ବାତନ୍ଧମ, ବୈଦ୍ୟୁତ, ମୈନାକ ଓ ସରସ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଉଜ୍ଜାଯନଃ ପୁଷ୍ପଗିରିରର୍ବୁଦୋ ରୈଵତସ୍ତଥା
ଉଜ୍ଜାୟନ, ପୁଷ୍ପଗିରି, ଅର୍ବୁଦ ଓ ରୈବତ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୀପର୍ଵତଃ କୋଙ୍ଗଣଶ୍ଚ ଶତଶଽନ୍ଯେ ଽପି ପର୍ଵତାଃ
ଶ୍ରୀପର୍ବତ, କୋଙ୍ଗଣ ଓ ଶତଶଃ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ତୈଃ ପୀଯନ୍ତେ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଯାସ୍ତାଃ ସମ୍ଯଙ୍ ନିଶାମଯଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ଶତଦ୍ରୁଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରିକା ନୀଲା ଵିତସ୍ତୈରାଵତୀ କୁହୂଃ
ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରିକା, ନୀଳା, ବିତସ୍ତା, ଇରାବତୀ ଓ କୁହୂ।
ଗୋମତୀ ଧୂତପାପା ଚ ବାହୁଦା ସଦୃଷଦ୍ଵତୀ
ଗୋମତୀ, ଧୂତପାପା, ବାହୁଦା ଓ ସଦୃଶଦ୍ବତୀ।
ସରୂଶ୍ଚ ସଲୌହିତ୍ଯା ହିମଵତ୍ପାଦନିଃସୃତାଃ
ସରୁ ଓ ସଲୌହିତ୍ୟା ନଦୀ, ଯେଉଁମାନେ ହିମାଳୟ ପାଦରୁ ବହିଯାନ୍ତି।
ପର୍ଣାଶା ନନ୍ଦିନୀ ଚୈଵ ପାଵନୀ ଚ ମହୀ ତଥା
ପର୍ଣ୍ଣାଶା, ନନ୍ଦିନୀ, ପାବନୀ ଓ ମହୀ ମଧ୍ୟ।
ସିପ୍ରା ହ୍ଯଵନ୍ତୀ ଚ ତଥା ପାରିଯାତ୍ରାଶ୍ରଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଶିପ୍ରା ଓ ଅବନ୍ତୀ, ଯେଉଁମାନେ ପାରିୟାତ୍ର ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ମନ୍ଦାକିନୀ ଦଶାର୍ଣା ଚ ଚିତ୍ରକୂଟାପଵାହିକା
ମନ୍ଦାକିନୀ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣା ଓ ଚିତ୍ରକୂଟରୁ ବହୁଥିବା ନଦୀ।
ତଥାନ୍ଯା ପିପ୍ପଲଶ୍ରୋଣୀ ଵିପାଶା ଵଞ୍ଜୁଲାଵତୀ
ଏହାସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ: ପିପ୍ପଳଶ୍ରୋଣୀ, ବିପାଶା ଓ ବଞ୍ଜୁଳାବତୀ।
ଋକ୍ଷପାଦପ୍ରସୂତା ଚ ତଥାନ୍ଯା ବଲଵାହିନୀ
ଋକ୍ଷ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ ଓ ବଳବାହିନୀ।
ଵେଣ ଵୈତରଣୀ ଚୈଵ ସିନୀଵାହୁଃ କୁମୁଦ୍ଵତୀ
ଭେଣା, ବୈତରଣୀ, ସିନୀବାହୁ ଓ କୁମୁଦ୍ବତୀ।
ଵିନ୍ଧ୍ଯପାଦପ୍ରସୂତାଶ୍ଚ ନଦ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯଜଲାଃ ଶୁଭାଃ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଦୀମାନେ ପବିତ୍ର, ଶୁଭ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ।
ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ସୁପ୍ରଯୋଗା ଵାହ୍ଯା କାଵେରିରେଵ ଚ
ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, ସୁପ୍ରୟୋଗା, ବାହ୍ୟା ଓ କାବେରୀ।
ଏତାସ୍ତ୍ଵପି ମହାନଦ୍ଯଃ ସହ୍ଯପାଦଵିନିର୍ଗତାଃ
ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ସହ୍ୟ ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମହାନଦୀ।
ସିନୀ ଚୈଵ ସୁଦାମା ଚ ଶୁକ୍ତିମତ୍ପ୍ରଭଵାସ୍ତ୍ଵିମାଃ
ସିନୀ ଏବଂ ସୁଦାମା, ଏହିମାନେ ଶୁଭ୍ର ଶଙ୍ଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଜଗତୋ ମାତରଃ ସର୍ଵାଃ ସର୍ଵାଃ ସାଗରଯୋଷିତଃ
ଏହିମାନେ ସମସ୍ତେ ଜଗତର ମାଆ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ସାଗରର ଜନନୀମାନେ।