ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵେଦଵେତ୍ତୃତ୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁପୂଜାରତିଃ ସ୍ମୃତା
ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ବେଦଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁପୂଜାରେ ଆସକ୍ତି—ଏହିଗୁଡିକୁ ଏପରି ମନାଯାଏ।
ଵେଦନଂ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ହରଭକ୍ତିରୁଦାହୃତା
ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ବୁଝିବା ଏବଂ ହରାର ଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଏ।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଜ୍ଞାନଂ ଭକ୍ତିର୍ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମପି ସ୍ଥିରା
ସ୍ୱଅଧ୍ୟାୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢତା, ଏହି ଦୁଇଟି ଓ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ସ୍ଥିରା ଭକ୍ତିର୍ଗାନ୍ଧର୍ଵୋ ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ
ସରସ୍ୱତୀରେ ଭକ୍ତି ଦୃଢ ରହିଥାଏ; ଗାନ୍ଧର୍ବ ପଥକୁ ଧର୍ମ ଭାବରେ କହାଯାଏ।
ଵିଦ୍ଯାଧରାଣାଂ ଧର୍ମୋ ଽଯଂ ଭଵାନ୍ଯାଂ ଭକ୍ତିରେଵ ଚ
ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଧର୍ମ, ଭବାନୀରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ଅଛି।
କୌଶଲ୍ଯଂ ସର୍ଵଶିଲ୍ପାନାଂ ଧର୍ମଃ କିଂପୁରୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ
ସମସ୍ତ କଳାରେ ଦକ୍ଷତା, କିମ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ସର୍ଵତ୍ର କାମଚାରିତଵଂ ଧର୍ମୋ ଽଯଂ ପୈତୃକଃ ସ୍ମୃତଃ
ସମସ୍ତଠାରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ନିଯମାଦ୍ଧର୍ମଵେଦିତ୍ଵମାର୍ଥୋ ଧର୍ମଃ ପ୍ରଚକ୍ଷ୍ଯତେ
ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏହାକୁ ଅର୍ଥର ଧର୍ମ କୁହାଯାଏ।
ଅକାର୍ପଣ୍ଯମନାଯାସଂ ଦଯାହିଂସା କ୍ଷମା ଦମଃ
କଞ୍ଜୁସି ନଥିବା, ଅସହଜତା ନଥିବା, ଦୟା, ଅହିଂସା, କ୍ଷମା ଓ ଦମ—
ଶଙ୍କରେ ଭାସ୍କରେ ଦେଵ୍ଯାଂ ଧର୍ମୋ ଽଯଂ ମାନଵଃ ସ୍ମୃତଃ
ଶଙ୍କର, ଭାସ୍କର ଓ ଦେବୀରେ ଏହାକୁ ମାନବ ଧର୍ମ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ଅହଙ୍କାରମଶୌଣ୍ଡୀର୍ଯଂ ଧର୍ମୋ ଽଯଂ ଗୁହ୍ଯକେଷ୍ଵିତି
ଅହଂକାର ଓ ଅନମ୍ରତା, ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଂ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକେ ଭକ୍ତିର୍ଧର୍ମୋ ଽଯଂ ରାକ୍ଷସଃ ସ୍ମୃତଃ
ତ୍ରୟମ୍ବକରେ ସ୍ୱଅଧ୍ୟାୟ ଓ ଭକ୍ତି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ପିଶାଚାନାମଯଂ ଧର୍ମଃ ସଦା ଚାମିଷଗୃଧ୍ନୁତା
ପିଶାଚମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଧର୍ମ: ସଦା ମାଂସ ପ୍ରତି ଲୋଭୀ ରହିବା।
ବ୍ରହ୍ମଣା କଥିତାଃ ପୁଣ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ଗତିପ୍ରଦାଃ
ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଥ, ଉନ୍ନତି ଦେଇଥିବା, ବ୍ରହ୍ମା କଥା କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ଯେ ମାନଵା ଧର୍ମାସ୍ତାନ୍ ଭୂଯୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହଥ
ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ମାନବ ଧର୍ମଗୁଡିକୁ ପୁନଃ କହିବା ଉଚିତ।
ଯେ ଵସନ୍ତି ମହୀପୃଷ୍ଠେ ନରା ଦ୍ଵୀପେଷୁ ସପ୍ତସୁ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ, ସାତଟି ଦ୍ୱୀପରେ ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ବସନ୍ତି—
ଜଲୋପରି ମହୀଯଂ ହି ନୌରିଵାସ୍ତେ ସରିଜ୍ଜଲେ
ପାଣିରେ ପୃଥିବୀ ନୌକା ପରି ନଦୀରେ ଥିବା ପରି ଅଛି।
କର୍ଣିକାକାରମତ୍ଯୁଚ୍ଚଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ସତ୍ତ୍ମ
ଉଚ୍ଚ ଓ କର୍ଣ୍ଣିକାକାର ଆକୃତିରେ ସ୍ଥାନ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।
ସ୍ଥାନାନି ଦ୍ଵୀପସଂଜ୍ଞାନି କୃତଵାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଜାପତିଃ
ପ୍ରଜାପତି ସେହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଦ୍ୱୀପ ନାମରେ ରୂପ ଦେଇଥିଲେ।
ତଲ୍ଲକ୍ଷଂ ଯୋଜନାନାଂ ଚ ପ୍ରମାଣେନ ନିଗଦ୍ଯତେ
ସେମାନଙ୍କର ଆକାର, ଯୋଜନରେ ମାପି, ବିବରଣ କରାଯାଏ।
ତସ୍ଯାପି ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ପ୍ଲକ୍ଷୋ ବାହ୍ଯତଃ ସଂପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ସେହି ଦ୍ୱୀପର ବାହାରେ ଥିବା ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପଟି ଦ୍ୱିଗୁଣ ଆକାରରେ ବିସ୍ତାରିତ ଅଛି।
ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ଶାଲ୍ମଲିଦ୍ଵୀପୋ ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଽସ୍ଯ ମହୋଦଧେଃ
ତାହା ପରେ ଶାଲ୍ମଳି ଦ୍ୱୀପଟି ଏହି ବଡ଼ ସାଗରରୁ ଦ୍ୱିଗୁଣ ବଡ଼।
ଘୃତୋଦୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଶ୍ଚୈଵ କୁଶଦ୍ଵୀପାତ୍ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
କୁଶ ଦ୍ୱୀପରୁ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଆକାରର ଘୃତ ସାଗର ବିସ୍ତାରିତ ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
ତତୋ ଽପି ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସମୁଦ୍ରୋ ଦଧିସଂଜ୍ଞିତଃ
ତାହା ପରେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଆକାରର ଦହି ସାଗର ବିସ୍ତାରିତ ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
ଏତେ ଚ ଦ୍ଵିଗୁଣାଃ ସର୍ଵେ ପରସ୍ପରମପି ସ୍ଥିତାଃ
ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱୀପ ଏକ ପରେ ଏକ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଆକାରରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପରି ଅଛନ୍ତି।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପାତ୍ ସମାରଭ୍ଯ ଯାଵତ୍କ୍ଷୀରାବ୍ଧିରନ୍ତତଃ
ଜମ୍ବୁ ଦ୍ୱୀପରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶେଷରେ କ୍ଷୀର ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ,
କୋଟ୍ଯଶ୍ଚତସ୍ରୋ ଲକ୍ଷାଣାଂ ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶଚ୍ଚ ରାକ୍ଷସ
ହେ ରାକ୍ଷସ, ଏଠାରେ ଚାରି କୋଟି ଚପନ୍ତି ଲକ୍ଷ ଅଛି।
ଲକ୍ଷମଣ୍ଡକଟାହେନ ସମନ୍ତାଦିଭିପୂରିତମ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଲକ୍ଷମଣ୍ଡ କଟାହ ମାପରେ ପୂରି ଅଛି।
ଗଦିଷ୍ଯାମସ୍ତଵ ଵଯଂ ଶୃମୁଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ନିଶାଚର
ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଯିବା; ତୁମେ ଶୁଣ, ହେ ନିଶାଚର।
ଶାକାନ୍ତେଷୁ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ଯୁଗାଵସ୍ଥା କଥଞ୍ଚନ
ଶାଖାର ଶେଷରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଯୁଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏନି।