କୋଶକାରଦ୍ଵିଜଗୃହେ ତସ୍ଯାନୀତଃ ପ୍ରଭୋ ସୁତଃ
'ପିଣ୍ଡିକାରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପୁଅକୁ ଆଣିଛି, ପ୍ରଭୁ।'
ମହାଜ୍ଞାନୀ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଽସୌ ତତଃ ଶପ୍ସ୍ଯତି କୋପିତଃ
'ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତି ଜ୍ଞାନୀ; କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଶାପ ଦେବେ।'
ଅନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ ପୁତ୍ରଂ ଶୀଘ୍ରମାନଯ ସୁନ୍ଦରି
'ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ୟ କାହାରି ଶିଶୁକୁ ଆଣ।'
ସମାଜଗାମ ତ୍ଵରିତା ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଵିହାଯସମ୍
ସେ ତୁରନ୍ତ ଆସିଲେ, ଆକାଶକୁ ଝାପି ଚାଲିଗଲେ।
ରୁରୋଦ ସୁସ୍ଵରଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯାଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାନନେ
ସେ ମନୋହର ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଙ୍ଗୁଠି ମୁହଁରେ ରଖି।
ପଶ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଶବ୍ଦସ୍ତନଯସ୍ତଵ
'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜେ ଦେଖ; ତୁମର ପୁଅ ଶବ୍ଦ କରୁଛି।'
ସ ଚାପି ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସମପଶ୍ଯତ ତଂ ଶିଶୁମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହା ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତୋ ଵିହସ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚ କୋଶକାରୋ ନିଜାଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ତାପରେ, ପିଣ୍ଡିକାରି ହସି ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହିଲେ:
କୋ ଽପ୍ଯଟସ୍ମାକଂ ଛଲଯିତୁଂ ସୁରୂପୀ ଭୁଵି ସଂସ୍ଥିତଃ
'କେହି ଦେଖାରେ ସୁନ୍ଦର ଲୋକ ଏଠାରେ ଆମକୁ ଠକାଇବା ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି।'
ବବନ୍ଧୋଲ୍ଲିଖ୍ଯ ଵସୁଧାଂ ସକୁଶେନାଥ ପାଣିନା
ସେ ପବିତ୍ର କୁଶ ଓ ହାତରେ ଭୂମିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି, ଶିଶୁକୁ ବାନ୍ଧିଲେ।
ଅନ୍ତର୍ଧାନଗତା ଭୂମୌ ଚିକ୍ଷେପ ଗୃହଦୂରତଃ
ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ସେ ଶିଶୁକୁ ଘରରୁ ଦୂରେ ଭୂମିରେ ଛାଡିଦେଲେ।
ସା ଚାଭ୍ଯେତ୍ଯ ଗ୍ରହୀତୁଂ ସ୍ଵଂ ନାଶକଦ୍ ରାକ୍ଷସୀ ସୁତମ୍
ସେ ରାକ୍ଷସୀ ନିଜ ପୁଅକୁ ଧରିବାକୁ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ସମ୍ଭବ ହେଲା ନାହିଁ।
କଥଯାମାସା ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ ସ୍ଵଦ୍ଵିଜାତ୍ମଜହୀରିଣମ୍
ସେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ନେଇଯିବା ଘଟଣା କହିଦେଲେ।
ସ ରାଭସଶିଶୁର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭାର୍ଯାଯୈ ଵିନିଵେଦିତଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ରାକ୍ଷସ ପିଲାଙ୍କ ବିଷୟରେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଖବର ଦିଆଗଲା।
ଦଧ୍ନା ସଂଯୋଜିତୋ ଽତ୍ଯର୍ଥଂ କ୍ଷୀରେଣେକ୍ଷୁରସେନ ଚ
ସେ ଦହି, ଦୁଧ ଓ ଇଖୁରସ ସହିତ ଭଲଭାବେ ମିଶାଯାଇଥିଲେ।
ପିତ୍ରା ଚ କୃତନାମାନୌ ନିଶାକରଦିଵାକରୌ
ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ନାମ ରଖିଲେ—ନିଶାକର ଓ ଦିବାକର।
ତଯୋଶ୍ଚକାର ଵିପ୍ରୋ ଽସୌ ଵ୍ରତବନ୍ଧକ୍ରିଯାଂ କ୍ରମାତ୍
ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ଉପନୟନ କ୍ରିୟା କରିଦେଲେ।
ନିଶାକରୋ ଜଡତଯା ନ ପପାଠେତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ନିଶାକର ଜଡତାରୁ ପାଠ ପଢ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ପର୍ଯନିନ୍ଦଂସ୍ତଥା ଯେ ଚ ଜନା ମଲଯଵାସିନଃ
ମଲୟ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିଲେ ନାହିଁ।
ମହାଶିଲାଂ ଚୋପରି ଵୈ ପିଧାନମଵରୋପଯତ୍
ସେ ଏକ ବଡ଼ ପାଥର ଉପରେ ଢାକଣା ଭାବେ ରଖିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ମାତାଗମତ୍ କୂପଂ ତମନ୍ଧଂ ଶିଲଯାଚିତମ୍
ତାଙ୍କ ମାଆ ଏହି ଅନ୍ଧାରା, ପାଥରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୂଆରେ ଆସିଲେ।
ତସ୍ଯ ମାତାଗମତ୍ କୂପଂ ତମନ୍ଧଂ ଶିଲଯାଚିତମ୍
ତାଙ୍କ ମାଆ ଏହି ଅନ୍ଧାରା, ପାଥରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୂଆରେ ଆସିଲେ।
ଉଚ୍ଚୈଃ ପ୍ରୋଵାଚ କେନେଯଂ କୂପୋପରି ଶିଲା କୃତା
ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି କୂଆ ଉପରେ କିଏ ପାଥର ରଖିଛି?'
ପ୍ରାହ ପ୍ରଦତ୍ତା ପିତ୍ରା ମେ କୂପୋପରି ଶିଲା ତ୍ଵିଯମ୍
ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ମୋ ପିତା ଏହି କୂଆ ଉପରେ ପାଥର ରଖିଥିଲେ।'
ସୋ ଽପ୍ଯାହ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଽସ୍ମି ନିଶାକରେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ସେ ଆଉ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ, ନିଶାକର ନାମରେ ପରିଚିତ।'
ନିଶାକରେତି ନାମ୍ନାହୋ ନ କଶ୍ଚିତ୍ ତନଯୋ ଽସ୍ତି ମେ
ସେ କହିଲେ, 'ନିଶାକର ନାମରେ ମୋର କୌଣସି ପୁଅ ନାହିଁ।'
ସା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ଶିଲାଂସୁଭ୍ରଃ ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯାନ୍ତଯୋ ଽଶ୍ରିପତ୍
ଏହା ଶୁଣି ସେ ଉଝ୍ଜ୍ୱଳ ପାଥରକୁ ଉଠାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଲା।
ସା ସ୍ଵାନୁରୂପଂ ତନଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵସୁତସ୍ଯ ଚ
ସେ ନିଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପୁଅକୁ ଓ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ଦେଖିଲେ।
କଥଯାମାସ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚେଷ୍ଟିତଂ ସ୍ଵସୁତସ୍ଯ ଚ
ସେ ସମସ୍ତ କଥା, ନିଜ ପୁଅର କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ, କହିଦେଲେ।
ନୋକ୍ତଵାନ୍ ଯଦ୍ଭଵାନ୍ ପୂର୍ଵଂ ମହତ୍କୌତୂହଲଂ ମମ
ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଯାହା କହିନଥିଲ, ତାହା ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମାଇଲା।